- پیشگفتار 1
- اشاره 1
- سخنی با دانش پژوهان عزیز 2
- سخنی با اساتید محترم 3
- بخش اول: اعجاز قرآن 4
- اشاره 4
- اهمیت و جایگاه اعجاز قرآن 5
- اشاره 5
- اشاره 5
- 1. کلیات 5
- تعریف اعجاز قرآن 5
- الف) اعجاز قرآن و وجود خداوند 6
- ج) اعجاز قرآن و عدم تحریف آن 6
- د) اعجاز قرآن و معارف آن 6
- ب) اعجاز قرآن و نبوت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) 6
- کتاب شناسی اعجاز قرآن 7
- آثار پیشینیان درباره اعجاز قرآن 8
- چکیده 10
- پرسش 11
- منابع مطالعه و پژوهش 12
- مقدمه 13
- 2. تعاریف و مفاهیم 13
- تاریخچه کاربرد واژه معجزه و اعجاز 13
- اشاره 13
- اعجاز در لغت 14
- کاربرد قرآنی اعجاز 15
- اعجاز در اصطلاح 16
- شرایط و ویژگی های اعجاز 17
- ویژگی های دیگر قرآن 18
- برترین معجزه 18
- چکیده 19
- منابع مطالعه و پژوهش 20
- پرسش 20
- تحدّی در لغت 21
- اشاره 21
- تحدّی در اصطلاح 21
- 3. تحدّی قرآن 21
- آیات تحدّی و سیر نزول آنها 22
- اشاره 22
- الف) تحدّی در مکه 22
- ب) تحدّی در مدینه 23
- تحدّی در برتری سخن 25
- نقد نظریه بنت الشاطی 26
- جاودانگی تحدّی قرآن در کنار اعجاز 26
- چکیده 27
- پرسش 28
- منابع مطالعه و پژوهش 28
- مقدمه 29
- 4. اعجاز قرآن از نگاه معصومین (علیهم السلام) 29
- اشاره 29
- پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) و قرآن 29
- اعجاز قرآن از منظر علی (علیه السلام) 30
- قرآن از منظر حضرت زهرا (علیها السلام) 32
- امام حسین (علیه السلام) و قرآن 33
- قرآن از منظر امام حسن مجتبی (علیه السلام) 33
- امام سجاد (علیه السلام) 34
- امام باقر (علیه السلام) 35
- امام صادق (علیه السلام) 35
- امام رضا (علیه السلام) 36
- امام کاظم (علیه السلام) 36
- امام هادی (علیه السلام) 37
- امام جواد (علیه السلام) 37
- امام عسکری (علیه السلام) 37
- چکیده 38
- امام عصر (عج) 38
- پرسش 39
- منابع مطالعه و پژوهش 40
- 1. ولید بن مغیره 41
- مقدمه 41
- اشاره 41
- 5. اذعان مشرکان نسبت به اعجاز قرآن 41
- 2. طفیل بن عمروالدوسی 43
- 3. نضربن حارث 44
- 4. عتبه بن ربیعه 45
- 5. انیس بن جناده 46
- پرسش 47
- چکیده 47
- منابع مطالعه و پژوهش 48
- اشاره 49
- 6. اعجاز قرآن از نگاه دانشمندان شیعه 49
- مقدمه 49
- 1. شیخ مفید 49
- 2. شیخ طوسی 50
- 3. محمدباقر مجلسی 51
- 5. علاّمه طباطبایی (رضی الله عنه) 53
- 4. علاّمه بلاغی 53
- 6. آیه الله خوئی (رضی الله عنه) 55
- 7. امام خمینی (رحمه الله) 56
- چکیده 57
- پرسش 58
- منابع مطالعه و پژوهش 58
- 1. خطّابی 59
- اشاره 59
- 7. اعجاز قرآن از نگاه علمای اهل سنّت 59
- 2. باقلانی 60
- 3. جرجانی 60
- 4. فخر رازی 61
- 5. زرکشی 62
- 6. سیوطی 63
- 7. رافعی 64
- چکیده 65
- پرسش 66
- منابع مطالعه و پژوهش 66
- اشاره 67
- مقدمه 67
- 8. وجوه اعجاز قرآن (شخصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) 67
- ویژگی امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 69
- امی بودن پیامبر از منظر روایات 72
- اشاره 72
- جریان حدیبیه 73
- نقد و بررسی 73
- چکیده 76
- پرسش 76
- منابع مطالعه و پژوهش 77
- 9. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز بیانی) 78
- اشاره 78
- ابعاد اعجاز بیانی قرآن 78
- مقدمه 78
- مهم ترین بخش های اعجاز بیانی 79
- اشاره 79
- الف) گزینش کلمات 80
- ب) سبک و شیوه بیان 81
- ج) نظم آهنگ قرآن 82
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 84
- ه-) نکته ها و ظرافت ها 86
- چکیده 87
- پرسش 88
- منابع مطالعه و پژوهش 89
- مقدمه 90
- 10. وجوه اعجاز قرآن (معارف عالی) 90
- اشاره 90
- معارف 91
- قداست مقام انبیا (علیهم السلام) 93
- احکام 93
- جامعیت احکام اسلامی 95
- چکیده 97
- منابع مطالعه و پژوهش 98
- پرسش 98
- اشاره 99
- 11. وجوه اعجاز قرآن (خبرهای غیبی) 99
- مقدمه 99
- اشاره 101
- شأن نزول 101
- 1. خبر پیروزی رومیان بر ایرانیان 101
- 2. خبر پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 102
- 3. وعده بازگشت پیروزمندانه به مکه 103
- 4. وعده ی حفاظت از قرآن 104
- 5. پیروزی دین اسلام بر دیگر ادیان 104
- چکیده 106
- پرسش 106
- منابع مطالعه و پژوهش 107
- اشاره 108
- 12. وجوه اعجاز قرآن (هماهنگی و عدم وجود اختلاف) 108
- موجبات اختلاف 110
- چکیده 114
- پرسش 114
- منابع مطالعه و پژوهش 115
- 13. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز علمی) 116
- اشاره 116
- 1. رتق و فتق امور آسمانها و زمین 117
- نمونه هایی از اشارات علمی در قرآن 117
- اشاره 117
- 2. نقش کوه ها در استواری زمین 118
- 3. دشواری تنفّس با افزایش ارتفاع 119
- 4. آب؛ منشأ حیات 121
- 5. پوشش هوایی حافظ زمین 122
- چکیده 123
- پرسش 124
- منابع مطالعه و پژوهش 124
- اشاره 126
- مقدمه 126
- 14. وجوه اعجاز قرآن (نظریه صرفه) 126
- دلیل قرآنی قائلین به «صرفه» 126
- تفسیرهای سه گانه در تبیین دیدگاه «صرفه» 127
- «صرفه» از نگاه ابن حزم 128
- دیدگاه سید مرتضی 129
- نقد رأی ابن حزم 129
- نقد رأی سید مرتضی 129
- تفتازانی 130
- زملکانی 130
- دلایل مخالفان دیدگاه «صرفه» 130
- شهرستانی 131
- قاضی ابوبکر 131
- چکیده 132
- منابع مطالعه و پژوهش 133
- پرسش 133
- 15. معارضان اعجاز قرآن 134
- اشاره 134
- مقدمه 134
- 1. مسیلمه کذّاب 134
- 2. عبدالله بن مقفع 136
- 3. سجاح بنت حارث تمیمیه 138
- 4. ابو العلاء معری 138
- تحلیل 139
- 5. ابوالطیب متنبّی 139
- چکیده 140
- منابع مطالعه و پژوهش 141
- پرسش 141
- بخش دوم: صیانت قرآن از تحریف 142
- اشاره 142
- اشاره 143
- مقدمه 143
- 1. کلیات 143
- منشأ پیدایش شبهه تحریف 144
- کتاب شناسی تحریف 146
- کتاب شناسی خاصّ تحریف 147
- چکیده 148
- پرسش 149
- منابع مطالعه و پژوهش 150
- 2. تعاریف و مفاهیم 151
- تحریف در لغت 151
- اشاره 151
- تحریف در اصطلاح 153
- اقسام تحریف 154
- نکته دوَم 156
- نکته اوّل 156
- چکیده 157
- پرسش 158
- منابع مطالعه و پژوهش 158
- اشاره 159
- 3. دیدگاه عالمان شیعه 159
- مقدمه 159
- شیخ صدوق 160
- شیخ مفید 161
- شیخ طوسی 161
- علاّمه حلّی (رحمه الله) 162
- علاّمه طبرسی 162
- سید بن طاووس 163
- محقّق اردبیلی 163
- شیخ بهائی 163
- شیخ الفقهاء کاشف الغطاء 164
- ملاّ محسن فیض کاشانی 164
- محقّق تبریزی 165
- علاّمه طباطبایی 166
- آیه الله خوئی 166
- امام خمینی (رحمه الله) 167
- پرسش 168
- چکیده 168
- منابع مطالعه و پژوهش 169
- ابوالحسن اشعری 170
- اشاره 170
- مقدمه 170
- 4. دیدگاه عالمان سنّی درباره مسئلهْ تحریف 170
- عبدالله درّاز (معاصر) 171
- محمد مدنی (معاصر) 171
- تیجانی سماوی (معاصر) 172
- رحمت الله هندی 173
- تهمت های ناروا 174
- چکیده 176
- پرسش 177
- منابع مطالعه و پژوهش 178
- مقدمه 179
- 5. ادلّه نفی تحریف (دلایل عقلی) 179
- حکم بدیهی عقل 179
- اشاره 179
- دلیل تواتر (ضرورت تواتر متن قرآن) 181
- ناسازگاری تحریف با اعجاز قرآن 182
- پاسخ شبهه ی مذکور 184
- شبهه 184
- چکیده 185
- منابع مطالعه و پژوهش 186
- پرسش 186
- اشاره 187
- اشاره 187
- آیه تحفیظ (حفظ ، ذکر) 187
- مقدمه 187
- 6. ادلّه نفی تحریف (دلایل قرآنی) 187
- اشکال اوّل 189
- اشکال دوّم 189
- آیه نفی باطل 190
- اشاره 190
- آیات تنزیه کننده قرآن از ریب و تردید 191
- اشکال 191
- چکیده 193
- منابع مطالعه و پژوهش 194
- پرسش 194
- اشاره 195
- 1. روایت امام باقر (علیه السلام) 195
- مقدمه 195
- 7. ادلّه نفی تحریف (دلایل روایی) 195
- 2. روایت امام صادق (علیه السلام) 196
- 3. ترتیب مصحف در زمان ظهور حضرت مهدی (عج) 196
- 4. روایات عرض بر قرآن 197
- 5. حدیث ثقلین 199
- 6. روایات دال بر کامل بودن سوره ها 200
- 7. روایاتی که از «شأن نزول» تعبیر به «تنزیل» کرده اند 200
- چکیده 201
- پرسش 202
- منابع مطالعه و پژوهش 203
- اشاره 204
- 8. مستشرقان و مسئله تحریف 204
- مقدمه 204
- الف) عدم آگاهی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از رسالتش 205
- اشاره 205
- ادعای بلاشر، مبنی بر عدم ثبت آیات مکی در قرآن 205
- ب) فقدان امکانات مادی 206
- نقد دیدگاه بلاشر 206
- اشاره 207
- ادعای «کازانوفا»؛ مبنی بر افزایش دو آیه در «قرآن» توسط ابوبکر 207
- نقد 208
- اشاره 208
- اتهام «بول» (BUHL) به شیعیان، درباره اعتقاد به تحریف 208
- اشاره 209
- جنجال گلدزیهر 209
- نقد 209
- نقد 210
- نقد 210
- چکیده 211
- پرسش 212
- منابع مطالعه و پژوهش 213
- مقدمه 214
- نقد 214
- کتاب «عهدین» از نگاه محدث نوری 214
- 9. تحریف در عهدین 214
- اشاره 214
- اشاره 214
- تحریف در نحوه گویش 215
- اشاره 216
- نگاهی گذرا به تاریخ عهدین 216
- پاسخ 217
- اشکال 217
- همگونی رویدادها در گذشته و حال 218
- اشاره 218
- چکیده 220
- پرسش 221
- منابع مطالعه و پژوهش 222
- 1. آیه «رجم» 223
- مقدمه 223
- اشاره 223
- 10. تحریف نزد «حشویه» (1) 223
- اشاره 223
- اشاره 224
- 2. آیه رغبت (اعراض) 224
- نقد 224
- 3. آیه فراش 225
- 4. آیه جهاد 225
- تحلیل 225
- 5. اشتمال قرآن بر یک میلیون و بیست و هفت هزار حرف! 226
- 6. افزایش در مصحف عایشه 226
- اشاره 226
- اشاره 226
- نقد 226
- نقد 227
- 7. کاسته شدن دو آیه از سوره بینه! 227
- نقد 227
- اشاره 227
- 9. سوره احزاب، بزرگ تر از سوره بقره! 228
- نقد 228
- 8. حذف دو آیه از مصحف 228
- اشاره 228
- اشاره 228
- 10. سوره ای به اندازه سوره «برائت» وسوره ای دیگر، همانند «مسبحات» 229
- نقد 229
- اشاره 229
- چکیده 230
- نقد 230
- پرسش 231
- منابع مطالعه و پژوهش 232
- اشاره 233
- اشاره 233
- نقد 233
- 11. از بین رفتن «قرآن» با کشته شدن حاملان آن 233
- 11. تحریف نزد حشویه (2) 233
- اشاره 234
- 13. اجتهاد نابجا 234
- اشاره 234
- نقد 234
- 12. حذف دو سوره «خلع» و «حفد» از مصاحفی غیر مصحف أبی 234
- نقد 235
- نقد 235
- تحلیل 236
- 14. تبدیل یک حرف 236
- اشاره 236
- 15. افزودن یک «کلمه» 236
- اشاره 236
- نقد 236
- 16. چهار کلمه نادرست! 237
- پرسش 241
- چکیده 241
- منابع مطالعه و پژوهش 242
- مقدمه 243
- 12. تحریف نزد اخباری ها (1) 243
- اشاره 243
- نقد 244
- نقد 245
- بررسی 247
- بررسی 248
- بررسی 248
- بررسی 249
- بررسی 251
- چکیده 252
- منابع مطالعه و پژوهش 253
- پرسش 253
- اشاره 254
- 13. تحریف نزد اخباری ها (2) 254
- مقدمه 254
- 1. روایات تفسیری 255
- 2. روایات مربوط به تحریف معنوی 256
- 3. روایات حاکی از افتادگی برخی آیات 257
- 4. روایات مربوط به ظهور حضرت حجت (عج) و آوردن «قرآن» جدید، برخلاف «قرآن» موجود 257
- 5. روایات بیانگر فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن 258
- چکیده 260
- پرسش 261
- منابع مطالعه و پژوهش 262
- 1. رساله ای ناشناس 263
- 14. مهم ترین منابع قائلان به تحریف (1) 263
- مقدمه 263
- اشاره 263
- 2. کتاب «سقیفه» سلیم بن قیس هلالی 264
- 4. تفسیر ابوالجارود زیاد بن منذر مرحوب 265
- 3. کتاب «القرائات» احمد بن محمد سیاری 265
- 5. تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی 266
- 7. کتاب احتجاج طبرسی 267
- 6. کتاب «استغاثه» علی بن احمد کوفی 267
- چکیده 268
- پرسش 269
- منابع مطالعه و پژوهش 270
- مقدمه 271
- 15. بررسی مهم ترین منابع قائلان به تحریف (2) 271
- 8. تفسیر منسوب به امام عسگری (علیه السلام) 271
- اشاره 271
- 9. تفاسیر مقطوع الاسناد 272
- 10. کتاب الفرقان 275
- نقد 276
- چکیده 276
- پرسش 277
- منابع مطالعه و پژوهش 277
- ب) منابع فرعی (مهم ترین منابع فرعی) 278
- کتابنامه 278
- الف) منابع اصلی 278
علامه بلاغی نیز دراین باره می نویسد: «خداوند آن کتاب را تورات نامید؛ زیرا نام آن - یعنی عهد قدیم و به ویژه اسفار پنجگانه نزد یهود - تورات است. پس «قرآن» نیز با آنها در این نام گذاری همراهی کرده تا به بهترین شیوه با اینها بحث و مجادله کند» (1). به همین علت است که در «قرآن» از آنان به: اَلَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتابِ 2 ; کسانی که بهره ای از کتاب به آنها داده شده است; تعبیر شده که تعبیری واقعی است; زیرا در آثاری که از پیشینیان باقی مانده است نیز بخش هایی از تورات و انجیل حقیقی وجود دارد.
همگونی رویدادها در گذشته و حال
اشاره
چنان که بیان شد، تورات و انجیل حقیقی در طول تاریخ مفقود شده، صرفاً ترجمه هایی از متن اصلی آنها وجود دارد که مطالب زیادی از سخنان انبیای الهی در آن مشاهده می شود; با این وصف، منظور از همگونی رخدادهای گذشته و حال چیست؟ زیرا وقتی خود «عهدین» باقی نمانده اند، پس موضوعی برای تحریف نمانده تا قائلان به لزوم همگونی بین رخدادهای پیشین و پسین، آن را مطرح کنند و «قرآن» را با آن بسنجند. در پاسخ می توان گفت که شیوه های زندگی، به شرایط، زمینه ها و اوضاع و احوال هر دوره و عصری بستگی دارند که برحسب تفاوت اجتماعات گوناگون، در طول زمان های مختلف تغییر می کنند; ولی اصول حیات و مقتضیات آن، همواره و در همه جا مشترک و یکسان است. ویژگی هایی از قبیل «حبّ ذات» و «دفع ضرر و خطرات» از فطرت انسان می جوشند; چنان که این امور فطری و غرایز را می توان پیوسته در همه زمان ها میان افراد بشر مشاهده نمود.
ابوسعید خدری روایت می کند که پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «شما با همان مسائلی درگیر می شوید که امّت ها و مردم پیش ازشما درگیر بودند». سؤال شد: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! همان کارهایی که ایرانیان، رومیان و اهل کتاب انجام دادند؟» فرمودند: «مگر مردم جز آنانند؟» (2).
1- (1) . رحله المدرسیه، علامه بلاغی، ج2، ص33.
2- (3) . مجمع البیان، ج5، ص49.