- پیشگفتار 1
- اشاره 1
- سخنی با دانش پژوهان عزیز 2
- سخنی با اساتید محترم 3
- اشاره 4
- بخش اول: اعجاز قرآن 4
- تعریف اعجاز قرآن 5
- 1. کلیات 5
- اشاره 5
- اشاره 5
- اهمیت و جایگاه اعجاز قرآن 5
- ج) اعجاز قرآن و عدم تحریف آن 6
- ب) اعجاز قرآن و نبوت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) 6
- د) اعجاز قرآن و معارف آن 6
- الف) اعجاز قرآن و وجود خداوند 6
- کتاب شناسی اعجاز قرآن 7
- آثار پیشینیان درباره اعجاز قرآن 8
- چکیده 10
- پرسش 11
- منابع مطالعه و پژوهش 12
- مقدمه 13
- اشاره 13
- تاریخچه کاربرد واژه معجزه و اعجاز 13
- 2. تعاریف و مفاهیم 13
- اعجاز در لغت 14
- کاربرد قرآنی اعجاز 15
- اعجاز در اصطلاح 16
- شرایط و ویژگی های اعجاز 17
- ویژگی های دیگر قرآن 18
- برترین معجزه 18
- چکیده 19
- پرسش 20
- منابع مطالعه و پژوهش 20
- اشاره 21
- 3. تحدّی قرآن 21
- تحدّی در لغت 21
- تحدّی در اصطلاح 21
- اشاره 22
- آیات تحدّی و سیر نزول آنها 22
- الف) تحدّی در مکه 22
- ب) تحدّی در مدینه 23
- تحدّی در برتری سخن 25
- نقد نظریه بنت الشاطی 26
- جاودانگی تحدّی قرآن در کنار اعجاز 26
- چکیده 27
- پرسش 28
- منابع مطالعه و پژوهش 28
- پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) و قرآن 29
- 4. اعجاز قرآن از نگاه معصومین (علیهم السلام) 29
- اشاره 29
- مقدمه 29
- اعجاز قرآن از منظر علی (علیه السلام) 30
- قرآن از منظر حضرت زهرا (علیها السلام) 32
- امام حسین (علیه السلام) و قرآن 33
- قرآن از منظر امام حسن مجتبی (علیه السلام) 33
- امام سجاد (علیه السلام) 34
- امام صادق (علیه السلام) 35
- امام باقر (علیه السلام) 35
- امام رضا (علیه السلام) 36
- امام کاظم (علیه السلام) 36
- امام هادی (علیه السلام) 37
- امام جواد (علیه السلام) 37
- امام عسکری (علیه السلام) 37
- چکیده 38
- امام عصر (عج) 38
- پرسش 39
- منابع مطالعه و پژوهش 40
- مقدمه 41
- اشاره 41
- 5. اذعان مشرکان نسبت به اعجاز قرآن 41
- 1. ولید بن مغیره 41
- 2. طفیل بن عمروالدوسی 43
- 3. نضربن حارث 44
- 4. عتبه بن ربیعه 45
- 5. انیس بن جناده 46
- پرسش 47
- چکیده 47
- منابع مطالعه و پژوهش 48
- اشاره 49
- مقدمه 49
- 1. شیخ مفید 49
- 6. اعجاز قرآن از نگاه دانشمندان شیعه 49
- 2. شیخ طوسی 50
- 3. محمدباقر مجلسی 51
- 5. علاّمه طباطبایی (رضی الله عنه) 53
- 4. علاّمه بلاغی 53
- 6. آیه الله خوئی (رضی الله عنه) 55
- 7. امام خمینی (رحمه الله) 56
- چکیده 57
- پرسش 58
- منابع مطالعه و پژوهش 58
- 7. اعجاز قرآن از نگاه علمای اهل سنّت 59
- 1. خطّابی 59
- اشاره 59
- 2. باقلانی 60
- 3. جرجانی 60
- 4. فخر رازی 61
- 5. زرکشی 62
- 6. سیوطی 63
- 7. رافعی 64
- چکیده 65
- پرسش 66
- منابع مطالعه و پژوهش 66
- اشاره 67
- مقدمه 67
- 8. وجوه اعجاز قرآن (شخصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) 67
- ویژگی امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 69
- امی بودن پیامبر از منظر روایات 72
- اشاره 72
- نقد و بررسی 73
- جریان حدیبیه 73
- پرسش 76
- چکیده 76
- منابع مطالعه و پژوهش 77
- ابعاد اعجاز بیانی قرآن 78
- مقدمه 78
- 9. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز بیانی) 78
- اشاره 78
- مهم ترین بخش های اعجاز بیانی 79
- اشاره 79
- الف) گزینش کلمات 80
- ب) سبک و شیوه بیان 81
- ج) نظم آهنگ قرآن 82
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 84
- ه-) نکته ها و ظرافت ها 86
- چکیده 87
- پرسش 88
- منابع مطالعه و پژوهش 89
- 10. وجوه اعجاز قرآن (معارف عالی) 90
- مقدمه 90
- اشاره 90
- معارف 91
- احکام 93
- قداست مقام انبیا (علیهم السلام) 93
- جامعیت احکام اسلامی 95
- چکیده 97
- پرسش 98
- منابع مطالعه و پژوهش 98
- مقدمه 99
- 11. وجوه اعجاز قرآن (خبرهای غیبی) 99
- اشاره 99
- اشاره 101
- 1. خبر پیروزی رومیان بر ایرانیان 101
- شأن نزول 101
- 2. خبر پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 102
- 3. وعده بازگشت پیروزمندانه به مکه 103
- 5. پیروزی دین اسلام بر دیگر ادیان 104
- 4. وعده ی حفاظت از قرآن 104
- پرسش 106
- چکیده 106
- منابع مطالعه و پژوهش 107
- اشاره 108
- 12. وجوه اعجاز قرآن (هماهنگی و عدم وجود اختلاف) 108
- موجبات اختلاف 110
- پرسش 114
- چکیده 114
- منابع مطالعه و پژوهش 115
- 13. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز علمی) 116
- اشاره 116
- اشاره 117
- نمونه هایی از اشارات علمی در قرآن 117
- 1. رتق و فتق امور آسمانها و زمین 117
- 2. نقش کوه ها در استواری زمین 118
- 3. دشواری تنفّس با افزایش ارتفاع 119
- 4. آب؛ منشأ حیات 121
- 5. پوشش هوایی حافظ زمین 122
- چکیده 123
- پرسش 124
- منابع مطالعه و پژوهش 124
- اشاره 126
- دلیل قرآنی قائلین به «صرفه» 126
- مقدمه 126
- 14. وجوه اعجاز قرآن (نظریه صرفه) 126
- تفسیرهای سه گانه در تبیین دیدگاه «صرفه» 127
- «صرفه» از نگاه ابن حزم 128
- دیدگاه سید مرتضی 129
- نقد رأی سید مرتضی 129
- نقد رأی ابن حزم 129
- تفتازانی 130
- زملکانی 130
- دلایل مخالفان دیدگاه «صرفه» 130
- شهرستانی 131
- قاضی ابوبکر 131
- چکیده 132
- منابع مطالعه و پژوهش 133
- پرسش 133
- 1. مسیلمه کذّاب 134
- اشاره 134
- مقدمه 134
- 15. معارضان اعجاز قرآن 134
- 2. عبدالله بن مقفع 136
- 3. سجاح بنت حارث تمیمیه 138
- 4. ابو العلاء معری 138
- 5. ابوالطیب متنبّی 139
- تحلیل 139
- چکیده 140
- منابع مطالعه و پژوهش 141
- پرسش 141
- بخش دوم: صیانت قرآن از تحریف 142
- اشاره 142
- اشاره 143
- 1. کلیات 143
- مقدمه 143
- منشأ پیدایش شبهه تحریف 144
- کتاب شناسی تحریف 146
- کتاب شناسی خاصّ تحریف 147
- چکیده 148
- پرسش 149
- منابع مطالعه و پژوهش 150
- تحریف در لغت 151
- اشاره 151
- 2. تعاریف و مفاهیم 151
- تحریف در اصطلاح 153
- اقسام تحریف 154
- نکته دوَم 156
- نکته اوّل 156
- چکیده 157
- منابع مطالعه و پژوهش 158
- پرسش 158
- اشاره 159
- مقدمه 159
- 3. دیدگاه عالمان شیعه 159
- شیخ صدوق 160
- شیخ طوسی 161
- شیخ مفید 161
- علاّمه حلّی (رحمه الله) 162
- علاّمه طبرسی 162
- سید بن طاووس 163
- محقّق اردبیلی 163
- شیخ بهائی 163
- ملاّ محسن فیض کاشانی 164
- شیخ الفقهاء کاشف الغطاء 164
- محقّق تبریزی 165
- علاّمه طباطبایی 166
- آیه الله خوئی 166
- امام خمینی (رحمه الله) 167
- پرسش 168
- چکیده 168
- منابع مطالعه و پژوهش 169
- ابوالحسن اشعری 170
- مقدمه 170
- 4. دیدگاه عالمان سنّی درباره مسئلهْ تحریف 170
- اشاره 170
- عبدالله درّاز (معاصر) 171
- محمد مدنی (معاصر) 171
- تیجانی سماوی (معاصر) 172
- رحمت الله هندی 173
- تهمت های ناروا 174
- چکیده 176
- پرسش 177
- منابع مطالعه و پژوهش 178
- اشاره 179
- حکم بدیهی عقل 179
- مقدمه 179
- 5. ادلّه نفی تحریف (دلایل عقلی) 179
- دلیل تواتر (ضرورت تواتر متن قرآن) 181
- ناسازگاری تحریف با اعجاز قرآن 182
- پاسخ شبهه ی مذکور 184
- شبهه 184
- چکیده 185
- منابع مطالعه و پژوهش 186
- پرسش 186
- اشاره 187
- اشاره 187
- مقدمه 187
- 6. ادلّه نفی تحریف (دلایل قرآنی) 187
- آیه تحفیظ (حفظ ، ذکر) 187
- اشکال اوّل 189
- اشکال دوّم 189
- اشاره 190
- آیه نفی باطل 190
- اشکال 191
- آیات تنزیه کننده قرآن از ریب و تردید 191
- چکیده 193
- منابع مطالعه و پژوهش 194
- پرسش 194
- اشاره 195
- 1. روایت امام باقر (علیه السلام) 195
- مقدمه 195
- 7. ادلّه نفی تحریف (دلایل روایی) 195
- 2. روایت امام صادق (علیه السلام) 196
- 3. ترتیب مصحف در زمان ظهور حضرت مهدی (عج) 196
- 4. روایات عرض بر قرآن 197
- 5. حدیث ثقلین 199
- 6. روایات دال بر کامل بودن سوره ها 200
- 7. روایاتی که از «شأن نزول» تعبیر به «تنزیل» کرده اند 200
- چکیده 201
- پرسش 202
- منابع مطالعه و پژوهش 203
- 8. مستشرقان و مسئله تحریف 204
- مقدمه 204
- اشاره 204
- ادعای بلاشر، مبنی بر عدم ثبت آیات مکی در قرآن 205
- الف) عدم آگاهی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از رسالتش 205
- اشاره 205
- نقد دیدگاه بلاشر 206
- ب) فقدان امکانات مادی 206
- اشاره 207
- ادعای «کازانوفا»؛ مبنی بر افزایش دو آیه در «قرآن» توسط ابوبکر 207
- اشاره 208
- نقد 208
- اتهام «بول» (BUHL) به شیعیان، درباره اعتقاد به تحریف 208
- جنجال گلدزیهر 209
- اشاره 209
- نقد 209
- نقد 210
- نقد 210
- چکیده 211
- پرسش 212
- منابع مطالعه و پژوهش 213
- مقدمه 214
- نقد 214
- اشاره 214
- 9. تحریف در عهدین 214
- کتاب «عهدین» از نگاه محدث نوری 214
- اشاره 214
- تحریف در نحوه گویش 215
- اشاره 216
- نگاهی گذرا به تاریخ عهدین 216
- پاسخ 217
- اشکال 217
- اشاره 218
- همگونی رویدادها در گذشته و حال 218
- چکیده 220
- پرسش 221
- منابع مطالعه و پژوهش 222
- 1. آیه «رجم» 223
- اشاره 223
- مقدمه 223
- 10. تحریف نزد «حشویه» (1) 223
- اشاره 223
- اشاره 224
- 2. آیه رغبت (اعراض) 224
- نقد 224
- 3. آیه فراش 225
- تحلیل 225
- 4. آیه جهاد 225
- اشاره 226
- 5. اشتمال قرآن بر یک میلیون و بیست و هفت هزار حرف! 226
- 6. افزایش در مصحف عایشه 226
- نقد 226
- اشاره 226
- اشاره 227
- 7. کاسته شدن دو آیه از سوره بینه! 227
- نقد 227
- نقد 227
- اشاره 228
- 9. سوره احزاب، بزرگ تر از سوره بقره! 228
- 8. حذف دو آیه از مصحف 228
- نقد 228
- اشاره 228
- اشاره 229
- 10. سوره ای به اندازه سوره «برائت» وسوره ای دیگر، همانند «مسبحات» 229
- نقد 229
- نقد 230
- چکیده 230
- پرسش 231
- منابع مطالعه و پژوهش 232
- اشاره 233
- 11. از بین رفتن «قرآن» با کشته شدن حاملان آن 233
- اشاره 233
- 11. تحریف نزد حشویه (2) 233
- نقد 233
- اشاره 234
- نقد 234
- اشاره 234
- 13. اجتهاد نابجا 234
- 12. حذف دو سوره «خلع» و «حفد» از مصاحفی غیر مصحف أبی 234
- نقد 235
- نقد 235
- تحلیل 236
- اشاره 236
- 15. افزودن یک «کلمه» 236
- اشاره 236
- 14. تبدیل یک حرف 236
- نقد 236
- 16. چهار کلمه نادرست! 237
- پرسش 241
- چکیده 241
- منابع مطالعه و پژوهش 242
- مقدمه 243
- 12. تحریف نزد اخباری ها (1) 243
- اشاره 243
- نقد 244
- نقد 245
- بررسی 247
- بررسی 248
- بررسی 248
- بررسی 249
- بررسی 251
- چکیده 252
- منابع مطالعه و پژوهش 253
- پرسش 253
- 13. تحریف نزد اخباری ها (2) 254
- اشاره 254
- مقدمه 254
- 1. روایات تفسیری 255
- 2. روایات مربوط به تحریف معنوی 256
- 3. روایات حاکی از افتادگی برخی آیات 257
- 4. روایات مربوط به ظهور حضرت حجت (عج) و آوردن «قرآن» جدید، برخلاف «قرآن» موجود 257
- 5. روایات بیانگر فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن 258
- چکیده 260
- پرسش 261
- منابع مطالعه و پژوهش 262
- 1. رساله ای ناشناس 263
- مقدمه 263
- 14. مهم ترین منابع قائلان به تحریف (1) 263
- اشاره 263
- 2. کتاب «سقیفه» سلیم بن قیس هلالی 264
- 4. تفسیر ابوالجارود زیاد بن منذر مرحوب 265
- 3. کتاب «القرائات» احمد بن محمد سیاری 265
- 5. تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی 266
- 6. کتاب «استغاثه» علی بن احمد کوفی 267
- 7. کتاب احتجاج طبرسی 267
- چکیده 268
- پرسش 269
- منابع مطالعه و پژوهش 270
- مقدمه 271
- 15. بررسی مهم ترین منابع قائلان به تحریف (2) 271
- اشاره 271
- 8. تفسیر منسوب به امام عسگری (علیه السلام) 271
- 9. تفاسیر مقطوع الاسناد 272
- 10. کتاب الفرقان 275
- نقد 276
- چکیده 276
- پرسش 277
- منابع مطالعه و پژوهش 277
- ب) منابع فرعی (مهم ترین منابع فرعی) 278
- کتابنامه 278
- الف) منابع اصلی 278
10. تحریف نزد «حشویه» (1)
اشاره
اهداف: 1) آشنایی با دلایل و روایت هایی که مورد تمسّک «حشویه» قرار گرفته اند (به منظور تعیین خاستگاه اصلی قول به تحریف)؛ 2) پاسخ به شبهات حشویه درباره تحریف قرآن.
مقدمه
خاستگاه شبهه تحریف، برخی از روایات شاذ اهل سنّت بوده که بعضی از افراد کم خرد یا مغرض، آنها را نقل کرده و فرقه ظاهربین «حشویه» نیز به آن اعتماد نموده اند؛ همان کسانی که بدون اجتهاد و تدبّر، همه روایات را پذیرفته و نقل می کنند. در این درس به نقد و بررسی برخی از آن روایات یاد شده می پردازیم.
1. آیه «رجم»
اشاره
عمربن خطاب همیشه گمان می کرد که حکم سنگسار نمودن زناکارِ محصن (متأهل) در آیه ای از «قرآن» مطرح بوده که در زمان پیامبر (صلی الله علیه و آله) تلاوت می شد؛ ولی بعدها - بدون دلیل شناخته شده ای - فراموش گردید.
پیرامون این موضوع از ابن عباس روایت شده است که گفت:
عمر بعد از انجام آخرین حج خود، خطبه ای خواند که در ضمن آن گفت: «یکی از آیاتی که خداوند نازل نمود، آیه رجم بود که ما آن را قرائت کرده، فهمیده و حفظ نمودیم. به همین دلیل، پیامبر (صلی الله علیه و آله) سنگسار کرد و ما نیز پس از او سنگسار کردیم. من از آن نگرانم که مدّت زیادی سپری شود و کسی بگوید: "به خدا سوگند ما آیه رجم را