- پیشگفتار 1
- اشاره 1
- سخنی با دانش پژوهان عزیز 2
- سخنی با اساتید محترم 3
- اشاره 4
- بخش اول: اعجاز قرآن 4
- اشاره 5
- اشاره 5
- تعریف اعجاز قرآن 5
- اهمیت و جایگاه اعجاز قرآن 5
- 1. کلیات 5
- د) اعجاز قرآن و معارف آن 6
- ب) اعجاز قرآن و نبوت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) 6
- الف) اعجاز قرآن و وجود خداوند 6
- ج) اعجاز قرآن و عدم تحریف آن 6
- کتاب شناسی اعجاز قرآن 7
- آثار پیشینیان درباره اعجاز قرآن 8
- چکیده 10
- پرسش 11
- منابع مطالعه و پژوهش 12
- اشاره 13
- مقدمه 13
- 2. تعاریف و مفاهیم 13
- تاریخچه کاربرد واژه معجزه و اعجاز 13
- اعجاز در لغت 14
- کاربرد قرآنی اعجاز 15
- اعجاز در اصطلاح 16
- شرایط و ویژگی های اعجاز 17
- برترین معجزه 18
- ویژگی های دیگر قرآن 18
- چکیده 19
- منابع مطالعه و پژوهش 20
- پرسش 20
- 3. تحدّی قرآن 21
- تحدّی در لغت 21
- تحدّی در اصطلاح 21
- اشاره 21
- الف) تحدّی در مکه 22
- اشاره 22
- آیات تحدّی و سیر نزول آنها 22
- ب) تحدّی در مدینه 23
- تحدّی در برتری سخن 25
- نقد نظریه بنت الشاطی 26
- جاودانگی تحدّی قرآن در کنار اعجاز 26
- چکیده 27
- پرسش 28
- منابع مطالعه و پژوهش 28
- اشاره 29
- پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) و قرآن 29
- مقدمه 29
- 4. اعجاز قرآن از نگاه معصومین (علیهم السلام) 29
- اعجاز قرآن از منظر علی (علیه السلام) 30
- قرآن از منظر حضرت زهرا (علیها السلام) 32
- قرآن از منظر امام حسن مجتبی (علیه السلام) 33
- امام حسین (علیه السلام) و قرآن 33
- امام سجاد (علیه السلام) 34
- امام باقر (علیه السلام) 35
- امام صادق (علیه السلام) 35
- امام کاظم (علیه السلام) 36
- امام رضا (علیه السلام) 36
- امام عسکری (علیه السلام) 37
- امام جواد (علیه السلام) 37
- امام هادی (علیه السلام) 37
- امام عصر (عج) 38
- چکیده 38
- پرسش 39
- منابع مطالعه و پژوهش 40
- 1. ولید بن مغیره 41
- مقدمه 41
- 5. اذعان مشرکان نسبت به اعجاز قرآن 41
- اشاره 41
- 2. طفیل بن عمروالدوسی 43
- 3. نضربن حارث 44
- 4. عتبه بن ربیعه 45
- 5. انیس بن جناده 46
- پرسش 47
- چکیده 47
- منابع مطالعه و پژوهش 48
- 1. شیخ مفید 49
- مقدمه 49
- اشاره 49
- 6. اعجاز قرآن از نگاه دانشمندان شیعه 49
- 2. شیخ طوسی 50
- 3. محمدباقر مجلسی 51
- 5. علاّمه طباطبایی (رضی الله عنه) 53
- 4. علاّمه بلاغی 53
- 6. آیه الله خوئی (رضی الله عنه) 55
- 7. امام خمینی (رحمه الله) 56
- چکیده 57
- پرسش 58
- منابع مطالعه و پژوهش 58
- 1. خطّابی 59
- اشاره 59
- 7. اعجاز قرآن از نگاه علمای اهل سنّت 59
- 2. باقلانی 60
- 3. جرجانی 60
- 4. فخر رازی 61
- 5. زرکشی 62
- 6. سیوطی 63
- 7. رافعی 64
- چکیده 65
- پرسش 66
- منابع مطالعه و پژوهش 66
- اشاره 67
- 8. وجوه اعجاز قرآن (شخصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) 67
- مقدمه 67
- ویژگی امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 69
- امی بودن پیامبر از منظر روایات 72
- اشاره 72
- جریان حدیبیه 73
- نقد و بررسی 73
- پرسش 76
- چکیده 76
- منابع مطالعه و پژوهش 77
- ابعاد اعجاز بیانی قرآن 78
- اشاره 78
- 9. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز بیانی) 78
- مقدمه 78
- مهم ترین بخش های اعجاز بیانی 79
- اشاره 79
- الف) گزینش کلمات 80
- ب) سبک و شیوه بیان 81
- ج) نظم آهنگ قرآن 82
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 84
- ه-) نکته ها و ظرافت ها 86
- چکیده 87
- پرسش 88
- منابع مطالعه و پژوهش 89
- 10. وجوه اعجاز قرآن (معارف عالی) 90
- مقدمه 90
- اشاره 90
- معارف 91
- قداست مقام انبیا (علیهم السلام) 93
- احکام 93
- جامعیت احکام اسلامی 95
- چکیده 97
- منابع مطالعه و پژوهش 98
- پرسش 98
- اشاره 99
- 11. وجوه اعجاز قرآن (خبرهای غیبی) 99
- مقدمه 99
- شأن نزول 101
- اشاره 101
- 1. خبر پیروزی رومیان بر ایرانیان 101
- 2. خبر پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 102
- 3. وعده بازگشت پیروزمندانه به مکه 103
- 5. پیروزی دین اسلام بر دیگر ادیان 104
- 4. وعده ی حفاظت از قرآن 104
- چکیده 106
- پرسش 106
- منابع مطالعه و پژوهش 107
- 12. وجوه اعجاز قرآن (هماهنگی و عدم وجود اختلاف) 108
- اشاره 108
- موجبات اختلاف 110
- پرسش 114
- چکیده 114
- منابع مطالعه و پژوهش 115
- 13. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز علمی) 116
- اشاره 116
- 1. رتق و فتق امور آسمانها و زمین 117
- نمونه هایی از اشارات علمی در قرآن 117
- اشاره 117
- 2. نقش کوه ها در استواری زمین 118
- 3. دشواری تنفّس با افزایش ارتفاع 119
- 4. آب؛ منشأ حیات 121
- 5. پوشش هوایی حافظ زمین 122
- چکیده 123
- منابع مطالعه و پژوهش 124
- پرسش 124
- دلیل قرآنی قائلین به «صرفه» 126
- اشاره 126
- مقدمه 126
- 14. وجوه اعجاز قرآن (نظریه صرفه) 126
- تفسیرهای سه گانه در تبیین دیدگاه «صرفه» 127
- «صرفه» از نگاه ابن حزم 128
- دیدگاه سید مرتضی 129
- نقد رأی ابن حزم 129
- نقد رأی سید مرتضی 129
- زملکانی 130
- تفتازانی 130
- دلایل مخالفان دیدگاه «صرفه» 130
- شهرستانی 131
- قاضی ابوبکر 131
- چکیده 132
- منابع مطالعه و پژوهش 133
- پرسش 133
- اشاره 134
- 15. معارضان اعجاز قرآن 134
- 1. مسیلمه کذّاب 134
- مقدمه 134
- 2. عبدالله بن مقفع 136
- 3. سجاح بنت حارث تمیمیه 138
- 4. ابو العلاء معری 138
- 5. ابوالطیب متنبّی 139
- تحلیل 139
- چکیده 140
- پرسش 141
- منابع مطالعه و پژوهش 141
- اشاره 142
- بخش دوم: صیانت قرآن از تحریف 142
- اشاره 143
- 1. کلیات 143
- مقدمه 143
- منشأ پیدایش شبهه تحریف 144
- کتاب شناسی تحریف 146
- کتاب شناسی خاصّ تحریف 147
- چکیده 148
- پرسش 149
- منابع مطالعه و پژوهش 150
- اشاره 151
- تحریف در لغت 151
- 2. تعاریف و مفاهیم 151
- تحریف در اصطلاح 153
- اقسام تحریف 154
- نکته اوّل 156
- نکته دوَم 156
- چکیده 157
- منابع مطالعه و پژوهش 158
- پرسش 158
- اشاره 159
- مقدمه 159
- 3. دیدگاه عالمان شیعه 159
- شیخ صدوق 160
- شیخ مفید 161
- شیخ طوسی 161
- علاّمه حلّی (رحمه الله) 162
- علاّمه طبرسی 162
- محقّق اردبیلی 163
- سید بن طاووس 163
- شیخ بهائی 163
- شیخ الفقهاء کاشف الغطاء 164
- ملاّ محسن فیض کاشانی 164
- محقّق تبریزی 165
- آیه الله خوئی 166
- علاّمه طباطبایی 166
- امام خمینی (رحمه الله) 167
- چکیده 168
- پرسش 168
- منابع مطالعه و پژوهش 169
- ابوالحسن اشعری 170
- مقدمه 170
- 4. دیدگاه عالمان سنّی درباره مسئلهْ تحریف 170
- اشاره 170
- عبدالله درّاز (معاصر) 171
- محمد مدنی (معاصر) 171
- تیجانی سماوی (معاصر) 172
- رحمت الله هندی 173
- تهمت های ناروا 174
- چکیده 176
- پرسش 177
- منابع مطالعه و پژوهش 178
- حکم بدیهی عقل 179
- اشاره 179
- 5. ادلّه نفی تحریف (دلایل عقلی) 179
- مقدمه 179
- دلیل تواتر (ضرورت تواتر متن قرآن) 181
- ناسازگاری تحریف با اعجاز قرآن 182
- پاسخ شبهه ی مذکور 184
- شبهه 184
- چکیده 185
- پرسش 186
- منابع مطالعه و پژوهش 186
- 6. ادلّه نفی تحریف (دلایل قرآنی) 187
- اشاره 187
- اشاره 187
- آیه تحفیظ (حفظ ، ذکر) 187
- مقدمه 187
- اشکال دوّم 189
- اشکال اوّل 189
- اشاره 190
- آیه نفی باطل 190
- اشکال 191
- آیات تنزیه کننده قرآن از ریب و تردید 191
- چکیده 193
- منابع مطالعه و پژوهش 194
- پرسش 194
- اشاره 195
- مقدمه 195
- 7. ادلّه نفی تحریف (دلایل روایی) 195
- 1. روایت امام باقر (علیه السلام) 195
- 2. روایت امام صادق (علیه السلام) 196
- 3. ترتیب مصحف در زمان ظهور حضرت مهدی (عج) 196
- 4. روایات عرض بر قرآن 197
- 5. حدیث ثقلین 199
- 7. روایاتی که از «شأن نزول» تعبیر به «تنزیل» کرده اند 200
- 6. روایات دال بر کامل بودن سوره ها 200
- چکیده 201
- پرسش 202
- منابع مطالعه و پژوهش 203
- مقدمه 204
- 8. مستشرقان و مسئله تحریف 204
- اشاره 204
- ادعای بلاشر، مبنی بر عدم ثبت آیات مکی در قرآن 205
- اشاره 205
- الف) عدم آگاهی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از رسالتش 205
- نقد دیدگاه بلاشر 206
- ب) فقدان امکانات مادی 206
- اشاره 207
- ادعای «کازانوفا»؛ مبنی بر افزایش دو آیه در «قرآن» توسط ابوبکر 207
- نقد 208
- اتهام «بول» (BUHL) به شیعیان، درباره اعتقاد به تحریف 208
- اشاره 208
- جنجال گلدزیهر 209
- نقد 209
- اشاره 209
- نقد 210
- نقد 210
- چکیده 211
- پرسش 212
- منابع مطالعه و پژوهش 213
- کتاب «عهدین» از نگاه محدث نوری 214
- 9. تحریف در عهدین 214
- اشاره 214
- مقدمه 214
- نقد 214
- اشاره 214
- تحریف در نحوه گویش 215
- اشاره 216
- نگاهی گذرا به تاریخ عهدین 216
- پاسخ 217
- اشکال 217
- همگونی رویدادها در گذشته و حال 218
- اشاره 218
- چکیده 220
- پرسش 221
- منابع مطالعه و پژوهش 222
- مقدمه 223
- 1. آیه «رجم» 223
- اشاره 223
- 10. تحریف نزد «حشویه» (1) 223
- اشاره 223
- اشاره 224
- 2. آیه رغبت (اعراض) 224
- نقد 224
- تحلیل 225
- 3. آیه فراش 225
- 4. آیه جهاد 225
- 6. افزایش در مصحف عایشه 226
- اشاره 226
- 5. اشتمال قرآن بر یک میلیون و بیست و هفت هزار حرف! 226
- نقد 226
- اشاره 226
- اشاره 227
- نقد 227
- نقد 227
- 7. کاسته شدن دو آیه از سوره بینه! 227
- اشاره 228
- اشاره 228
- نقد 228
- 8. حذف دو آیه از مصحف 228
- 9. سوره احزاب، بزرگ تر از سوره بقره! 228
- 10. سوره ای به اندازه سوره «برائت» وسوره ای دیگر، همانند «مسبحات» 229
- اشاره 229
- نقد 229
- نقد 230
- چکیده 230
- پرسش 231
- منابع مطالعه و پژوهش 232
- اشاره 233
- 11. از بین رفتن «قرآن» با کشته شدن حاملان آن 233
- 11. تحریف نزد حشویه (2) 233
- اشاره 233
- نقد 233
- اشاره 234
- نقد 234
- 13. اجتهاد نابجا 234
- اشاره 234
- 12. حذف دو سوره «خلع» و «حفد» از مصاحفی غیر مصحف أبی 234
- نقد 235
- نقد 235
- تحلیل 236
- اشاره 236
- 15. افزودن یک «کلمه» 236
- اشاره 236
- 14. تبدیل یک حرف 236
- نقد 236
- 16. چهار کلمه نادرست! 237
- پرسش 241
- چکیده 241
- منابع مطالعه و پژوهش 242
- مقدمه 243
- 12. تحریف نزد اخباری ها (1) 243
- اشاره 243
- نقد 244
- نقد 245
- بررسی 247
- بررسی 248
- بررسی 248
- بررسی 249
- بررسی 251
- چکیده 252
- منابع مطالعه و پژوهش 253
- پرسش 253
- مقدمه 254
- 13. تحریف نزد اخباری ها (2) 254
- اشاره 254
- 1. روایات تفسیری 255
- 2. روایات مربوط به تحریف معنوی 256
- 3. روایات حاکی از افتادگی برخی آیات 257
- 4. روایات مربوط به ظهور حضرت حجت (عج) و آوردن «قرآن» جدید، برخلاف «قرآن» موجود 257
- 5. روایات بیانگر فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن 258
- چکیده 260
- پرسش 261
- منابع مطالعه و پژوهش 262
- 1. رساله ای ناشناس 263
- 14. مهم ترین منابع قائلان به تحریف (1) 263
- مقدمه 263
- اشاره 263
- 2. کتاب «سقیفه» سلیم بن قیس هلالی 264
- 3. کتاب «القرائات» احمد بن محمد سیاری 265
- 4. تفسیر ابوالجارود زیاد بن منذر مرحوب 265
- 5. تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی 266
- 6. کتاب «استغاثه» علی بن احمد کوفی 267
- 7. کتاب احتجاج طبرسی 267
- چکیده 268
- پرسش 269
- منابع مطالعه و پژوهش 270
- مقدمه 271
- 15. بررسی مهم ترین منابع قائلان به تحریف (2) 271
- اشاره 271
- 8. تفسیر منسوب به امام عسگری (علیه السلام) 271
- 9. تفاسیر مقطوع الاسناد 272
- 10. کتاب الفرقان 275
- چکیده 276
- نقد 276
- منابع مطالعه و پژوهش 277
- پرسش 277
- ب) منابع فرعی (مهم ترین منابع فرعی) 278
- الف) منابع اصلی 278
- کتابنامه 278
را فراموش کرده ام و تنها این عبارت را از آن سوره به خاطر دارم: «لو کان لا بن آدم وادیان من مال لا بتغی وادیا ثالثا و لا یملأ جوف بن آدم الاّ التراب»؛ هم چنین سوره ای می خواندیم، مانند یکی از «مسبّحات» که آن را نیز فراموش کرده ام و صرفاً این عبارت را به خاطر دارم: «یا أیها الذین آمنوا لم تقولون ما لا تفعلون فتکتب شهاده فی أعناقکم فتسألون عنها یوم القیامه » (1).
نقد
اول: باید اذعان نمود که این گونه عبارات، شباهتی با کلام زیبا و شیوای «قرآن» ندارند.
دوم: مسلم به سندهای متعدد روایت کرده که این عبارت، از «احادیث نبوی» است (2) و در روایت ابو نعیم اصفهانی (3) و ابوواقد لیثی آمده که آن، «حدیث قدسی» است (4). شاید به همین علت بوده که بر اشعری مشتبه شده است.
سوم: چگونه معقول است در شرایطی که همه واژگان، عبارات، آیات و سوره های قرآنی به صورت متواتر نقل می شده و همه مسلمانان در مصاحف یا لااقل در اذهان خویش آن را حفظ می نمودند، آن گاه دو سوره واقعاً نازل شده باشد؛ ولی تنها یک نفر آن را شنیده و صرفاً یک آیه آن را حفظ نموده باشد!! سستی این ادّعا تا آن اندازه روشن است که هیچ خردمندی نمی تواند آن را بپذیرد.
چکیده
1. منشأ «شبهه تحریف»، پاره ای از روایات شاذ اهل سنت بوده که برخی از افراد کم خرد یا مغرض، آنها را نقل کرده و فرقه «حشویه» به آن اعتماد نموده اند.
2. یکی از آنها درباره حذف آیه ادّعایی «رجم» - والشیخ و الشیخه اذا زنیا
1- (1) . صحیح مسلم، ج3، ص100 - ای کسانی که ایمان آوردید، چرا می گویید آن چه را انجام نمی دهید; پس به عنوان گواهی بر گردن هایتان نوشته می شود; سپس در قیامت از آن سؤال می شوید.
2- (2) . همان.
3- (3) . حلیه الاولیاء، ج3، ص316.
4- (4) . مسند احمد بن حنبل، ج5، ص219.