اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف صفحه 244

نقد

این حدیث رای مرحوم قمی با سند روایت کرده و در «تفسیر عیاشی» - با اندکی تفاوت - به گونه مرسل نقل شده که امام صادق (علیه السلام) فرمود: «این گونه نازل شده است». این عبارت دو احتمال دارد:

الف) این قرائت صحیح است; زیرا عیاشی در مرسل می گوید: «در قرائت علی (علیه السلام) این گونه بود» (1). و روشن است که مسئله اختلاف قرائت ها هیچ ربطی به تحریف ندارد (2). علاوه بر این که هیچ قسمتی از «قرآن» - اعم از و اژگان، عبارت ها، آیه ها و سوره ها - رای نمی توان با خبر واحد اثبات کرد؛ گرچه سندش صحیح باشد.

ب) اگرچه در این آیه، «امّت» مخاطب واقع شده اند؛ و لی مراد اصلی، ائمّه (علیهم السلام) خواهند بود; زیرا در مرحله نخست، آنها مسؤل مستقیم امر به معروف و نهی از منکر هستند; چنان که در حدیث تفسیر قمی استدلال شده است (3).

در نتیجه، مراد از نزول (در این حدیث) بیان شأن نزول است که عبارت دیگری از تفسیر آیه خواهد بود; چنان که گاه «تنزیل» در مقابل «تأویل» و به معنای تفسیر می آید. با توجه به روآیات دیگری که آیه مزبور رای تفسیر می کند، احتمال دوم صحیح تر به نظر می رسد. در هر صورت، هر کدام از دو احتمال که درست باشد، حدیث مزبور ارتباطی با تحریف ندارد.

2. در روآیات متعددی می خوانیم که «آیه غدیر» این گونه نازل شد: « یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ فی علی إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رسالته (4); ای پیامبر! آن چه رای به سوی تو درباره علی نازل شده ابلاغ کن و اگر انجام ندهی رسالت های او رای تبلیغ نکرده ای».

1- (1) . تفسیر عیاشی، ج1، ص 195.
2- (2) . التمهید، محمدهادی معرفت، ج2، ص 79.
3- (3) . تفسیر قمی، ج1، ص 110.
4- (4) . مائده، آیه 67; در قرآن این گونه است: یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ .