- اشاره 1
- پیشگفتار 1
- سخنی با دانش پژوهان عزیز 2
- سخنی با اساتید محترم 3
- بخش اول: اعجاز قرآن 4
- اشاره 4
- اهمیت و جایگاه اعجاز قرآن 5
- 1. کلیات 5
- اشاره 5
- تعریف اعجاز قرآن 5
- اشاره 5
- د) اعجاز قرآن و معارف آن 6
- الف) اعجاز قرآن و وجود خداوند 6
- ب) اعجاز قرآن و نبوت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) 6
- ج) اعجاز قرآن و عدم تحریف آن 6
- کتاب شناسی اعجاز قرآن 7
- آثار پیشینیان درباره اعجاز قرآن 8
- چکیده 10
- پرسش 11
- منابع مطالعه و پژوهش 12
- اشاره 13
- تاریخچه کاربرد واژه معجزه و اعجاز 13
- 2. تعاریف و مفاهیم 13
- مقدمه 13
- اعجاز در لغت 14
- کاربرد قرآنی اعجاز 15
- اعجاز در اصطلاح 16
- شرایط و ویژگی های اعجاز 17
- ویژگی های دیگر قرآن 18
- برترین معجزه 18
- چکیده 19
- منابع مطالعه و پژوهش 20
- پرسش 20
- اشاره 21
- تحدّی در لغت 21
- تحدّی در اصطلاح 21
- 3. تحدّی قرآن 21
- اشاره 22
- آیات تحدّی و سیر نزول آنها 22
- الف) تحدّی در مکه 22
- ب) تحدّی در مدینه 23
- تحدّی در برتری سخن 25
- نقد نظریه بنت الشاطی 26
- جاودانگی تحدّی قرآن در کنار اعجاز 26
- چکیده 27
- پرسش 28
- منابع مطالعه و پژوهش 28
- اشاره 29
- 4. اعجاز قرآن از نگاه معصومین (علیهم السلام) 29
- مقدمه 29
- پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) و قرآن 29
- اعجاز قرآن از منظر علی (علیه السلام) 30
- قرآن از منظر حضرت زهرا (علیها السلام) 32
- قرآن از منظر امام حسن مجتبی (علیه السلام) 33
- امام حسین (علیه السلام) و قرآن 33
- امام سجاد (علیه السلام) 34
- امام صادق (علیه السلام) 35
- امام باقر (علیه السلام) 35
- امام رضا (علیه السلام) 36
- امام کاظم (علیه السلام) 36
- امام جواد (علیه السلام) 37
- امام عسکری (علیه السلام) 37
- امام هادی (علیه السلام) 37
- چکیده 38
- امام عصر (عج) 38
- پرسش 39
- منابع مطالعه و پژوهش 40
- 5. اذعان مشرکان نسبت به اعجاز قرآن 41
- اشاره 41
- 1. ولید بن مغیره 41
- مقدمه 41
- 2. طفیل بن عمروالدوسی 43
- 3. نضربن حارث 44
- 4. عتبه بن ربیعه 45
- 5. انیس بن جناده 46
- پرسش 47
- چکیده 47
- منابع مطالعه و پژوهش 48
- اشاره 49
- مقدمه 49
- 6. اعجاز قرآن از نگاه دانشمندان شیعه 49
- 1. شیخ مفید 49
- 2. شیخ طوسی 50
- 3. محمدباقر مجلسی 51
- 5. علاّمه طباطبایی (رضی الله عنه) 53
- 4. علاّمه بلاغی 53
- 6. آیه الله خوئی (رضی الله عنه) 55
- 7. امام خمینی (رحمه الله) 56
- چکیده 57
- منابع مطالعه و پژوهش 58
- پرسش 58
- اشاره 59
- 7. اعجاز قرآن از نگاه علمای اهل سنّت 59
- 1. خطّابی 59
- 2. باقلانی 60
- 3. جرجانی 60
- 4. فخر رازی 61
- 5. زرکشی 62
- 6. سیوطی 63
- 7. رافعی 64
- چکیده 65
- منابع مطالعه و پژوهش 66
- پرسش 66
- مقدمه 67
- اشاره 67
- 8. وجوه اعجاز قرآن (شخصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) 67
- ویژگی امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 69
- امی بودن پیامبر از منظر روایات 72
- اشاره 72
- نقد و بررسی 73
- جریان حدیبیه 73
- چکیده 76
- پرسش 76
- منابع مطالعه و پژوهش 77
- اشاره 78
- ابعاد اعجاز بیانی قرآن 78
- مقدمه 78
- 9. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز بیانی) 78
- مهم ترین بخش های اعجاز بیانی 79
- اشاره 79
- الف) گزینش کلمات 80
- ب) سبک و شیوه بیان 81
- ج) نظم آهنگ قرآن 82
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 84
- ه-) نکته ها و ظرافت ها 86
- چکیده 87
- پرسش 88
- منابع مطالعه و پژوهش 89
- 10. وجوه اعجاز قرآن (معارف عالی) 90
- اشاره 90
- مقدمه 90
- معارف 91
- قداست مقام انبیا (علیهم السلام) 93
- احکام 93
- جامعیت احکام اسلامی 95
- چکیده 97
- پرسش 98
- منابع مطالعه و پژوهش 98
- 11. وجوه اعجاز قرآن (خبرهای غیبی) 99
- اشاره 99
- مقدمه 99
- اشاره 101
- 1. خبر پیروزی رومیان بر ایرانیان 101
- شأن نزول 101
- 2. خبر پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 102
- 3. وعده بازگشت پیروزمندانه به مکه 103
- 5. پیروزی دین اسلام بر دیگر ادیان 104
- 4. وعده ی حفاظت از قرآن 104
- چکیده 106
- پرسش 106
- منابع مطالعه و پژوهش 107
- 12. وجوه اعجاز قرآن (هماهنگی و عدم وجود اختلاف) 108
- اشاره 108
- موجبات اختلاف 110
- چکیده 114
- پرسش 114
- منابع مطالعه و پژوهش 115
- 13. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز علمی) 116
- اشاره 116
- نمونه هایی از اشارات علمی در قرآن 117
- اشاره 117
- 1. رتق و فتق امور آسمانها و زمین 117
- 2. نقش کوه ها در استواری زمین 118
- 3. دشواری تنفّس با افزایش ارتفاع 119
- 4. آب؛ منشأ حیات 121
- 5. پوشش هوایی حافظ زمین 122
- چکیده 123
- پرسش 124
- منابع مطالعه و پژوهش 124
- اشاره 126
- دلیل قرآنی قائلین به «صرفه» 126
- مقدمه 126
- 14. وجوه اعجاز قرآن (نظریه صرفه) 126
- تفسیرهای سه گانه در تبیین دیدگاه «صرفه» 127
- «صرفه» از نگاه ابن حزم 128
- نقد رأی ابن حزم 129
- نقد رأی سید مرتضی 129
- دیدگاه سید مرتضی 129
- تفتازانی 130
- دلایل مخالفان دیدگاه «صرفه» 130
- زملکانی 130
- قاضی ابوبکر 131
- شهرستانی 131
- چکیده 132
- منابع مطالعه و پژوهش 133
- پرسش 133
- اشاره 134
- مقدمه 134
- 15. معارضان اعجاز قرآن 134
- 1. مسیلمه کذّاب 134
- 2. عبدالله بن مقفع 136
- 3. سجاح بنت حارث تمیمیه 138
- 4. ابو العلاء معری 138
- 5. ابوالطیب متنبّی 139
- تحلیل 139
- چکیده 140
- منابع مطالعه و پژوهش 141
- پرسش 141
- اشاره 142
- بخش دوم: صیانت قرآن از تحریف 142
- اشاره 143
- مقدمه 143
- 1. کلیات 143
- منشأ پیدایش شبهه تحریف 144
- کتاب شناسی تحریف 146
- کتاب شناسی خاصّ تحریف 147
- چکیده 148
- پرسش 149
- منابع مطالعه و پژوهش 150
- 2. تعاریف و مفاهیم 151
- اشاره 151
- تحریف در لغت 151
- تحریف در اصطلاح 153
- اقسام تحریف 154
- نکته اوّل 156
- نکته دوَم 156
- چکیده 157
- پرسش 158
- منابع مطالعه و پژوهش 158
- مقدمه 159
- اشاره 159
- 3. دیدگاه عالمان شیعه 159
- شیخ صدوق 160
- شیخ طوسی 161
- شیخ مفید 161
- علاّمه طبرسی 162
- علاّمه حلّی (رحمه الله) 162
- شیخ بهائی 163
- سید بن طاووس 163
- محقّق اردبیلی 163
- شیخ الفقهاء کاشف الغطاء 164
- ملاّ محسن فیض کاشانی 164
- محقّق تبریزی 165
- علاّمه طباطبایی 166
- آیه الله خوئی 166
- امام خمینی (رحمه الله) 167
- پرسش 168
- چکیده 168
- منابع مطالعه و پژوهش 169
- 4. دیدگاه عالمان سنّی درباره مسئلهْ تحریف 170
- اشاره 170
- ابوالحسن اشعری 170
- مقدمه 170
- عبدالله درّاز (معاصر) 171
- محمد مدنی (معاصر) 171
- تیجانی سماوی (معاصر) 172
- رحمت الله هندی 173
- تهمت های ناروا 174
- چکیده 176
- پرسش 177
- منابع مطالعه و پژوهش 178
- اشاره 179
- مقدمه 179
- حکم بدیهی عقل 179
- 5. ادلّه نفی تحریف (دلایل عقلی) 179
- دلیل تواتر (ضرورت تواتر متن قرآن) 181
- ناسازگاری تحریف با اعجاز قرآن 182
- پاسخ شبهه ی مذکور 184
- شبهه 184
- چکیده 185
- منابع مطالعه و پژوهش 186
- پرسش 186
- اشاره 187
- آیه تحفیظ (حفظ ، ذکر) 187
- 6. ادلّه نفی تحریف (دلایل قرآنی) 187
- اشاره 187
- مقدمه 187
- اشکال اوّل 189
- اشکال دوّم 189
- اشاره 190
- آیه نفی باطل 190
- آیات تنزیه کننده قرآن از ریب و تردید 191
- اشکال 191
- چکیده 193
- پرسش 194
- منابع مطالعه و پژوهش 194
- اشاره 195
- مقدمه 195
- 1. روایت امام باقر (علیه السلام) 195
- 7. ادلّه نفی تحریف (دلایل روایی) 195
- 2. روایت امام صادق (علیه السلام) 196
- 3. ترتیب مصحف در زمان ظهور حضرت مهدی (عج) 196
- 4. روایات عرض بر قرآن 197
- 5. حدیث ثقلین 199
- 6. روایات دال بر کامل بودن سوره ها 200
- 7. روایاتی که از «شأن نزول» تعبیر به «تنزیل» کرده اند 200
- چکیده 201
- پرسش 202
- منابع مطالعه و پژوهش 203
- مقدمه 204
- 8. مستشرقان و مسئله تحریف 204
- اشاره 204
- اشاره 205
- ادعای بلاشر، مبنی بر عدم ثبت آیات مکی در قرآن 205
- الف) عدم آگاهی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از رسالتش 205
- نقد دیدگاه بلاشر 206
- ب) فقدان امکانات مادی 206
- ادعای «کازانوفا»؛ مبنی بر افزایش دو آیه در «قرآن» توسط ابوبکر 207
- اشاره 207
- نقد 208
- اشاره 208
- اتهام «بول» (BUHL) به شیعیان، درباره اعتقاد به تحریف 208
- نقد 209
- اشاره 209
- جنجال گلدزیهر 209
- نقد 210
- نقد 210
- چکیده 211
- پرسش 212
- منابع مطالعه و پژوهش 213
- اشاره 214
- کتاب «عهدین» از نگاه محدث نوری 214
- 9. تحریف در عهدین 214
- اشاره 214
- مقدمه 214
- نقد 214
- تحریف در نحوه گویش 215
- اشاره 216
- نگاهی گذرا به تاریخ عهدین 216
- پاسخ 217
- اشکال 217
- همگونی رویدادها در گذشته و حال 218
- اشاره 218
- چکیده 220
- پرسش 221
- منابع مطالعه و پژوهش 222
- 1. آیه «رجم» 223
- اشاره 223
- مقدمه 223
- 10. تحریف نزد «حشویه» (1) 223
- اشاره 223
- اشاره 224
- نقد 224
- 2. آیه رغبت (اعراض) 224
- 3. آیه فراش 225
- تحلیل 225
- 4. آیه جهاد 225
- 5. اشتمال قرآن بر یک میلیون و بیست و هفت هزار حرف! 226
- 6. افزایش در مصحف عایشه 226
- نقد 226
- اشاره 226
- اشاره 226
- نقد 227
- نقد 227
- اشاره 227
- 7. کاسته شدن دو آیه از سوره بینه! 227
- اشاره 228
- نقد 228
- 9. سوره احزاب، بزرگ تر از سوره بقره! 228
- اشاره 228
- 8. حذف دو آیه از مصحف 228
- اشاره 229
- نقد 229
- 10. سوره ای به اندازه سوره «برائت» وسوره ای دیگر، همانند «مسبحات» 229
- چکیده 230
- نقد 230
- پرسش 231
- منابع مطالعه و پژوهش 232
- اشاره 233
- اشاره 233
- 11. از بین رفتن «قرآن» با کشته شدن حاملان آن 233
- 11. تحریف نزد حشویه (2) 233
- نقد 233
- اشاره 234
- 13. اجتهاد نابجا 234
- 12. حذف دو سوره «خلع» و «حفد» از مصاحفی غیر مصحف أبی 234
- اشاره 234
- نقد 234
- نقد 235
- نقد 235
- نقد 236
- تحلیل 236
- اشاره 236
- اشاره 236
- 14. تبدیل یک حرف 236
- 15. افزودن یک «کلمه» 236
- 16. چهار کلمه نادرست! 237
- پرسش 241
- چکیده 241
- منابع مطالعه و پژوهش 242
- مقدمه 243
- اشاره 243
- 12. تحریف نزد اخباری ها (1) 243
- نقد 244
- نقد 245
- بررسی 247
- بررسی 248
- بررسی 248
- بررسی 249
- بررسی 251
- چکیده 252
- منابع مطالعه و پژوهش 253
- پرسش 253
- اشاره 254
- مقدمه 254
- 13. تحریف نزد اخباری ها (2) 254
- 1. روایات تفسیری 255
- 2. روایات مربوط به تحریف معنوی 256
- 3. روایات حاکی از افتادگی برخی آیات 257
- 4. روایات مربوط به ظهور حضرت حجت (عج) و آوردن «قرآن» جدید، برخلاف «قرآن» موجود 257
- 5. روایات بیانگر فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن 258
- چکیده 260
- پرسش 261
- منابع مطالعه و پژوهش 262
- 14. مهم ترین منابع قائلان به تحریف (1) 263
- اشاره 263
- 1. رساله ای ناشناس 263
- مقدمه 263
- 2. کتاب «سقیفه» سلیم بن قیس هلالی 264
- 3. کتاب «القرائات» احمد بن محمد سیاری 265
- 4. تفسیر ابوالجارود زیاد بن منذر مرحوب 265
- 5. تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی 266
- 6. کتاب «استغاثه» علی بن احمد کوفی 267
- 7. کتاب احتجاج طبرسی 267
- چکیده 268
- پرسش 269
- منابع مطالعه و پژوهش 270
- مقدمه 271
- 15. بررسی مهم ترین منابع قائلان به تحریف (2) 271
- 8. تفسیر منسوب به امام عسگری (علیه السلام) 271
- اشاره 271
- 9. تفاسیر مقطوع الاسناد 272
- 10. کتاب الفرقان 275
- نقد 276
- چکیده 276
- پرسش 277
- منابع مطالعه و پژوهش 277
- ب) منابع فرعی (مهم ترین منابع فرعی) 278
- الف) منابع اصلی 278
- کتابنامه 278
در این زمان بود که خداوند این آیه رای نازل فرمود: یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ «یرید فما بلغتها تامه» و الله یعصمک من الناس (1); ای پیامبر! آن چه از سوی پروردگارت بر تو نازل شده، به مردم برسان و اگر این کار رای نکنی رسالت او رای تبلیغ نکرده ای (یعنی به طور کامل تبلیغ ننموده ای) و خداوند تو رای از (خطرات احتمالی) مردم حفظ می کند.
در این روایت کاملا مشاهده می شود که امام (علیه السلام) در خلال تلاوت آیه، سخن فرموده و به تفسیر آیه می پردازد.
یکی از ادّعاهای سید جزائری این بود که - براساس اخبار مستفیض - «آیه تبلیغ» این گونه نازل شده: « یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ فی علی فان لم تفعل فما بلغت رسالته » (2); یعنی با افزودن «فی علی» و کاستن «من ربّک» و تبدیل «و ان» به «فان» و نیز تبدیل «رسالته» به صیغه جمع «رسالاته» چنین ادّعایی کرده است و حال آن که نه تنها اخبار مستفیض چنین قرائتی رای ذکر نکرده اند؛ بلکه در هیچ یک از کتاب های اصحاب امامیه - اعم از تفاسیر، کتب فضایل و مناقب و آثار حدیثی - چنین خبری وجود ندارد.
برای مثال در «تفسیر فیض کاشانی» آمده است: یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ ; یعنی
«فی علی - صلوات الله علیه - فعنهم - (علیهم السلام) - کَذَا أُنْزَلَتْ (3); ای پیامبر! آن چه از پروردگارت به سوی تو نازل شده، به مردم برسان; یعنی آن چه درباره علی (علیه السلام) نازل شده; چرا که از معصومین (علیهم السلام) رسیده که آیه این گونه نازل شده است»; یعنی درباره ولایت و رهبری حضرت علی (علیه السلام)، سایر تفاسیر روایی نیز همین گونه اند. پس به طور خلاصه، همه روایات بیانگر آن است که این آیه درباره حضرت علی (علیه السلام) نازل شده و هیچ یک از آنها بیانگر این نیست که تعبیر «فی علی» در متن آیه نازل شده است.
محدّث نوری به انگیزه این که کلینی (رضی الله عنه) (م/328ق.) را از قائلین به تحریف معرفی کند، روایات وارده در کتاب شریف کافی را یادآور می شود و برای نمونه یکی از ابواب
1- (1) . شواهد التنزیل، حاکم حسکانی، ج1، ص191.
2- (2) . منبع الحیاه، سید نعمت الله جزایری، ص67 و 68.
3- (3) . تفسیر صافی، ج1، ص456.