اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف صفحه 249

بررسی

حدیثی که گویای حذف یک سوّم «قرآن» از آیه سوم سوره «نساء» می باشد، فقط توسّط نویسنده کتاب احتجاج و به صورت مرسل نقل شده است (1)؛ چنان که شیوه او در این کتاب، نقل روایات مرسل و مجهول است. به همین دلیل، کتاب احتجاج قابل اعتماد نبوده، اصحاب ما نیز به آن اعتماد نکرده اند. حتی سید هاشم بحرانی (م/1107 ق.) به آن توجه نکرده و آن را در تفسیر برهان نقل نمی کند; با این که هدف وی از نگارش این تفسیر، جمع آوری روایاتی بوده که درباره آیات «قرآن» رسیده است. هم چنین عیاشی (م320 ق.)، قمی (م 329 ق.) و کسان دیگری که تفسیر روایی نوشته اند، این روایت را ذکر کرده اند. علاوه بر آن، نویسنده این کتاب، فردی ناشناخته است که فقط طبرسی (اهل تفرش) و یا از اهالی طبرستان (مازندران) بوده است. از همه اینها مهم تر این که محتوای حدیث، به قدری از واقعیت به دور است که عقل رشید و شرع حنیف آن را نمی پذیرد.

طبق این حدیث، «بین صدر و ذیل آیه، بیش از یک سوم «قرآن»، یعنی نزدیک به دو هزار آیه به صورت خطاب های قرآنی و داستان و... وجود داشته که منافقان آنها را حذف کرده اند! به هرحال، سبک این حدیث هیچ شباهتی به اسلوب زیبا و سخنان رسای امیرمؤمنان - علی (علیه السلام) - ندارد. به نظر می رسد حدیث مزبور، ساخته و پرداخته بعضی از مجادله کنندگان علم کلام باشد که برای مقابله با زندیقان (که به سبک «قرآن» خرده گرفته اند) به آن متوسّل شده، طبق اطلاعات محدود خود، به آن پاسخ گفته و در یک تعبیر عوامانه آن را به امام (علیه السلام) نسبت داده اند؛ زیرا در این روایت، پاره ای اصطلاحات به کار رفته که در زمان ائمه (علیهم السلام) مرسوم نبوده، مربوط به زمانهای بعد است; مانند تعبیر «بقیه الله» درباره امام مهدی (عج) و تعبیر «فعل ماضی و مستقبل» که از اصطلاحات نحویین است (2).