- اشاره 1
- پیشگفتار 1
- سخنی با دانش پژوهان عزیز 2
- سخنی با اساتید محترم 3
- بخش اول: اعجاز قرآن 4
- اشاره 4
- اهمیت و جایگاه اعجاز قرآن 5
- 1. کلیات 5
- اشاره 5
- تعریف اعجاز قرآن 5
- اشاره 5
- الف) اعجاز قرآن و وجود خداوند 6
- ب) اعجاز قرآن و نبوت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) 6
- د) اعجاز قرآن و معارف آن 6
- ج) اعجاز قرآن و عدم تحریف آن 6
- کتاب شناسی اعجاز قرآن 7
- آثار پیشینیان درباره اعجاز قرآن 8
- چکیده 10
- پرسش 11
- منابع مطالعه و پژوهش 12
- تاریخچه کاربرد واژه معجزه و اعجاز 13
- اشاره 13
- 2. تعاریف و مفاهیم 13
- مقدمه 13
- اعجاز در لغت 14
- کاربرد قرآنی اعجاز 15
- اعجاز در اصطلاح 16
- شرایط و ویژگی های اعجاز 17
- ویژگی های دیگر قرآن 18
- برترین معجزه 18
- چکیده 19
- منابع مطالعه و پژوهش 20
- پرسش 20
- اشاره 21
- تحدّی در لغت 21
- تحدّی در اصطلاح 21
- 3. تحدّی قرآن 21
- اشاره 22
- الف) تحدّی در مکه 22
- آیات تحدّی و سیر نزول آنها 22
- ب) تحدّی در مدینه 23
- تحدّی در برتری سخن 25
- نقد نظریه بنت الشاطی 26
- جاودانگی تحدّی قرآن در کنار اعجاز 26
- چکیده 27
- پرسش 28
- منابع مطالعه و پژوهش 28
- مقدمه 29
- پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) و قرآن 29
- 4. اعجاز قرآن از نگاه معصومین (علیهم السلام) 29
- اشاره 29
- اعجاز قرآن از منظر علی (علیه السلام) 30
- قرآن از منظر حضرت زهرا (علیها السلام) 32
- قرآن از منظر امام حسن مجتبی (علیه السلام) 33
- امام حسین (علیه السلام) و قرآن 33
- امام سجاد (علیه السلام) 34
- امام صادق (علیه السلام) 35
- امام باقر (علیه السلام) 35
- امام کاظم (علیه السلام) 36
- امام رضا (علیه السلام) 36
- امام جواد (علیه السلام) 37
- امام عسکری (علیه السلام) 37
- امام هادی (علیه السلام) 37
- چکیده 38
- امام عصر (عج) 38
- پرسش 39
- منابع مطالعه و پژوهش 40
- 5. اذعان مشرکان نسبت به اعجاز قرآن 41
- اشاره 41
- 1. ولید بن مغیره 41
- مقدمه 41
- 2. طفیل بن عمروالدوسی 43
- 3. نضربن حارث 44
- 4. عتبه بن ربیعه 45
- 5. انیس بن جناده 46
- پرسش 47
- چکیده 47
- منابع مطالعه و پژوهش 48
- اشاره 49
- مقدمه 49
- 6. اعجاز قرآن از نگاه دانشمندان شیعه 49
- 1. شیخ مفید 49
- 2. شیخ طوسی 50
- 3. محمدباقر مجلسی 51
- 5. علاّمه طباطبایی (رضی الله عنه) 53
- 4. علاّمه بلاغی 53
- 6. آیه الله خوئی (رضی الله عنه) 55
- 7. امام خمینی (رحمه الله) 56
- چکیده 57
- پرسش 58
- منابع مطالعه و پژوهش 58
- اشاره 59
- 7. اعجاز قرآن از نگاه علمای اهل سنّت 59
- 1. خطّابی 59
- 2. باقلانی 60
- 3. جرجانی 60
- 4. فخر رازی 61
- 5. زرکشی 62
- 6. سیوطی 63
- 7. رافعی 64
- چکیده 65
- منابع مطالعه و پژوهش 66
- پرسش 66
- مقدمه 67
- اشاره 67
- 8. وجوه اعجاز قرآن (شخصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) 67
- ویژگی امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 69
- امی بودن پیامبر از منظر روایات 72
- اشاره 72
- نقد و بررسی 73
- جریان حدیبیه 73
- چکیده 76
- پرسش 76
- منابع مطالعه و پژوهش 77
- 9. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز بیانی) 78
- اشاره 78
- مقدمه 78
- ابعاد اعجاز بیانی قرآن 78
- اشاره 79
- مهم ترین بخش های اعجاز بیانی 79
- الف) گزینش کلمات 80
- ب) سبک و شیوه بیان 81
- ج) نظم آهنگ قرآن 82
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 84
- ه-) نکته ها و ظرافت ها 86
- چکیده 87
- پرسش 88
- منابع مطالعه و پژوهش 89
- اشاره 90
- 10. وجوه اعجاز قرآن (معارف عالی) 90
- مقدمه 90
- معارف 91
- احکام 93
- قداست مقام انبیا (علیهم السلام) 93
- جامعیت احکام اسلامی 95
- چکیده 97
- پرسش 98
- منابع مطالعه و پژوهش 98
- 11. وجوه اعجاز قرآن (خبرهای غیبی) 99
- مقدمه 99
- اشاره 99
- اشاره 101
- 1. خبر پیروزی رومیان بر ایرانیان 101
- شأن نزول 101
- 2. خبر پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 102
- 3. وعده بازگشت پیروزمندانه به مکه 103
- 5. پیروزی دین اسلام بر دیگر ادیان 104
- 4. وعده ی حفاظت از قرآن 104
- پرسش 106
- چکیده 106
- منابع مطالعه و پژوهش 107
- 12. وجوه اعجاز قرآن (هماهنگی و عدم وجود اختلاف) 108
- اشاره 108
- موجبات اختلاف 110
- چکیده 114
- پرسش 114
- منابع مطالعه و پژوهش 115
- 13. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز علمی) 116
- اشاره 116
- اشاره 117
- 1. رتق و فتق امور آسمانها و زمین 117
- نمونه هایی از اشارات علمی در قرآن 117
- 2. نقش کوه ها در استواری زمین 118
- 3. دشواری تنفّس با افزایش ارتفاع 119
- 4. آب؛ منشأ حیات 121
- 5. پوشش هوایی حافظ زمین 122
- چکیده 123
- پرسش 124
- منابع مطالعه و پژوهش 124
- اشاره 126
- مقدمه 126
- دلیل قرآنی قائلین به «صرفه» 126
- 14. وجوه اعجاز قرآن (نظریه صرفه) 126
- تفسیرهای سه گانه در تبیین دیدگاه «صرفه» 127
- «صرفه» از نگاه ابن حزم 128
- نقد رأی ابن حزم 129
- دیدگاه سید مرتضی 129
- نقد رأی سید مرتضی 129
- تفتازانی 130
- دلایل مخالفان دیدگاه «صرفه» 130
- زملکانی 130
- شهرستانی 131
- قاضی ابوبکر 131
- چکیده 132
- منابع مطالعه و پژوهش 133
- پرسش 133
- مقدمه 134
- اشاره 134
- 1. مسیلمه کذّاب 134
- 15. معارضان اعجاز قرآن 134
- 2. عبدالله بن مقفع 136
- 3. سجاح بنت حارث تمیمیه 138
- 4. ابو العلاء معری 138
- 5. ابوالطیب متنبّی 139
- تحلیل 139
- چکیده 140
- منابع مطالعه و پژوهش 141
- پرسش 141
- بخش دوم: صیانت قرآن از تحریف 142
- اشاره 142
- مقدمه 143
- 1. کلیات 143
- اشاره 143
- منشأ پیدایش شبهه تحریف 144
- کتاب شناسی تحریف 146
- کتاب شناسی خاصّ تحریف 147
- چکیده 148
- پرسش 149
- منابع مطالعه و پژوهش 150
- 2. تعاریف و مفاهیم 151
- تحریف در لغت 151
- اشاره 151
- تحریف در اصطلاح 153
- اقسام تحریف 154
- نکته اوّل 156
- نکته دوَم 156
- چکیده 157
- منابع مطالعه و پژوهش 158
- پرسش 158
- اشاره 159
- مقدمه 159
- 3. دیدگاه عالمان شیعه 159
- شیخ صدوق 160
- شیخ طوسی 161
- شیخ مفید 161
- علاّمه طبرسی 162
- علاّمه حلّی (رحمه الله) 162
- سید بن طاووس 163
- شیخ بهائی 163
- محقّق اردبیلی 163
- شیخ الفقهاء کاشف الغطاء 164
- ملاّ محسن فیض کاشانی 164
- محقّق تبریزی 165
- آیه الله خوئی 166
- علاّمه طباطبایی 166
- امام خمینی (رحمه الله) 167
- پرسش 168
- چکیده 168
- منابع مطالعه و پژوهش 169
- 4. دیدگاه عالمان سنّی درباره مسئلهْ تحریف 170
- اشاره 170
- ابوالحسن اشعری 170
- مقدمه 170
- عبدالله درّاز (معاصر) 171
- محمد مدنی (معاصر) 171
- تیجانی سماوی (معاصر) 172
- رحمت الله هندی 173
- تهمت های ناروا 174
- چکیده 176
- پرسش 177
- منابع مطالعه و پژوهش 178
- حکم بدیهی عقل 179
- اشاره 179
- مقدمه 179
- 5. ادلّه نفی تحریف (دلایل عقلی) 179
- دلیل تواتر (ضرورت تواتر متن قرآن) 181
- ناسازگاری تحریف با اعجاز قرآن 182
- پاسخ شبهه ی مذکور 184
- شبهه 184
- چکیده 185
- منابع مطالعه و پژوهش 186
- پرسش 186
- اشاره 187
- آیه تحفیظ (حفظ ، ذکر) 187
- 6. ادلّه نفی تحریف (دلایل قرآنی) 187
- اشاره 187
- مقدمه 187
- اشکال اوّل 189
- اشکال دوّم 189
- آیه نفی باطل 190
- اشاره 190
- آیات تنزیه کننده قرآن از ریب و تردید 191
- اشکال 191
- چکیده 193
- پرسش 194
- منابع مطالعه و پژوهش 194
- اشاره 195
- مقدمه 195
- 1. روایت امام باقر (علیه السلام) 195
- 7. ادلّه نفی تحریف (دلایل روایی) 195
- 2. روایت امام صادق (علیه السلام) 196
- 3. ترتیب مصحف در زمان ظهور حضرت مهدی (عج) 196
- 4. روایات عرض بر قرآن 197
- 5. حدیث ثقلین 199
- 6. روایات دال بر کامل بودن سوره ها 200
- 7. روایاتی که از «شأن نزول» تعبیر به «تنزیل» کرده اند 200
- چکیده 201
- پرسش 202
- منابع مطالعه و پژوهش 203
- مقدمه 204
- 8. مستشرقان و مسئله تحریف 204
- اشاره 204
- اشاره 205
- الف) عدم آگاهی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از رسالتش 205
- ادعای بلاشر، مبنی بر عدم ثبت آیات مکی در قرآن 205
- ب) فقدان امکانات مادی 206
- نقد دیدگاه بلاشر 206
- اشاره 207
- ادعای «کازانوفا»؛ مبنی بر افزایش دو آیه در «قرآن» توسط ابوبکر 207
- اشاره 208
- نقد 208
- اتهام «بول» (BUHL) به شیعیان، درباره اعتقاد به تحریف 208
- جنجال گلدزیهر 209
- نقد 209
- اشاره 209
- نقد 210
- نقد 210
- چکیده 211
- پرسش 212
- منابع مطالعه و پژوهش 213
- مقدمه 214
- 9. تحریف در عهدین 214
- اشاره 214
- کتاب «عهدین» از نگاه محدث نوری 214
- نقد 214
- اشاره 214
- تحریف در نحوه گویش 215
- نگاهی گذرا به تاریخ عهدین 216
- اشاره 216
- پاسخ 217
- اشکال 217
- اشاره 218
- همگونی رویدادها در گذشته و حال 218
- چکیده 220
- پرسش 221
- منابع مطالعه و پژوهش 222
- 1. آیه «رجم» 223
- مقدمه 223
- اشاره 223
- 10. تحریف نزد «حشویه» (1) 223
- اشاره 223
- اشاره 224
- 2. آیه رغبت (اعراض) 224
- نقد 224
- 3. آیه فراش 225
- تحلیل 225
- 4. آیه جهاد 225
- 6. افزایش در مصحف عایشه 226
- 5. اشتمال قرآن بر یک میلیون و بیست و هفت هزار حرف! 226
- نقد 226
- اشاره 226
- اشاره 226
- نقد 227
- نقد 227
- 7. کاسته شدن دو آیه از سوره بینه! 227
- اشاره 227
- 9. سوره احزاب، بزرگ تر از سوره بقره! 228
- اشاره 228
- اشاره 228
- نقد 228
- 8. حذف دو آیه از مصحف 228
- نقد 229
- اشاره 229
- 10. سوره ای به اندازه سوره «برائت» وسوره ای دیگر، همانند «مسبحات» 229
- چکیده 230
- نقد 230
- پرسش 231
- منابع مطالعه و پژوهش 232
- اشاره 233
- اشاره 233
- 11. از بین رفتن «قرآن» با کشته شدن حاملان آن 233
- نقد 233
- 11. تحریف نزد حشویه (2) 233
- اشاره 234
- اشاره 234
- نقد 234
- 13. اجتهاد نابجا 234
- 12. حذف دو سوره «خلع» و «حفد» از مصاحفی غیر مصحف أبی 234
- نقد 235
- نقد 235
- تحلیل 236
- نقد 236
- اشاره 236
- اشاره 236
- 14. تبدیل یک حرف 236
- 15. افزودن یک «کلمه» 236
- 16. چهار کلمه نادرست! 237
- پرسش 241
- چکیده 241
- منابع مطالعه و پژوهش 242
- مقدمه 243
- اشاره 243
- 12. تحریف نزد اخباری ها (1) 243
- نقد 244
- نقد 245
- بررسی 247
- بررسی 248
- بررسی 248
- بررسی 249
- بررسی 251
- چکیده 252
- پرسش 253
- منابع مطالعه و پژوهش 253
- اشاره 254
- مقدمه 254
- 13. تحریف نزد اخباری ها (2) 254
- 1. روایات تفسیری 255
- 2. روایات مربوط به تحریف معنوی 256
- 3. روایات حاکی از افتادگی برخی آیات 257
- 4. روایات مربوط به ظهور حضرت حجت (عج) و آوردن «قرآن» جدید، برخلاف «قرآن» موجود 257
- 5. روایات بیانگر فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن 258
- چکیده 260
- پرسش 261
- منابع مطالعه و پژوهش 262
- 14. مهم ترین منابع قائلان به تحریف (1) 263
- 1. رساله ای ناشناس 263
- اشاره 263
- مقدمه 263
- 2. کتاب «سقیفه» سلیم بن قیس هلالی 264
- 3. کتاب «القرائات» احمد بن محمد سیاری 265
- 4. تفسیر ابوالجارود زیاد بن منذر مرحوب 265
- 5. تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی 266
- 6. کتاب «استغاثه» علی بن احمد کوفی 267
- 7. کتاب احتجاج طبرسی 267
- چکیده 268
- پرسش 269
- منابع مطالعه و پژوهش 270
- 15. بررسی مهم ترین منابع قائلان به تحریف (2) 271
- مقدمه 271
- 8. تفسیر منسوب به امام عسگری (علیه السلام) 271
- اشاره 271
- 9. تفاسیر مقطوع الاسناد 272
- 10. کتاب الفرقان 275
- نقد 276
- چکیده 276
- پرسش 277
- منابع مطالعه و پژوهش 277
- ب) منابع فرعی (مهم ترین منابع فرعی) 278
- الف) منابع اصلی 278
- کتابنامه 278
13. تحریف نزد اخباری ها (2)
اشاره
اهداف: 1) آشنایی با احادیثی که بنا به ظاهر، دلالت بر تحریف «قرآن» دارند (به منظور پی بردن به خاستگاه پیدایش قول به تحریف در میان شیعیان)؛ 2) اثبات صیانت «قرآن» از تحریف؛ از طریق بررسی روایات مشکله.
مقدمه
چنان که در درس گذشته بیان شد، از جمله آثار اخباری ها کتاب فصل الخطاب، تألیف محدّث نوری است. روایاتی که در این کتاب گردآوری شده، بالغ بر 1122 روایت است که 815 روایت آن از کتب غیر معتبر و بی ارزشی هم چون السقیفه، منسوب به سلیم بن قیس، کتاب تفسیر أبی الجارود و نظایر آن نقل شده است. از 307 روایت باقی مانده که از کتب معتبر نقل شده، 107 روایت آن مربوط به باب قرائات است که برخی از ائمهْ اطهار (علیهم السلام) در قرائت به گونه ای دیگر قرائت کرده اند.
روشن است که اختلاف قرائت، ارتباطی با مسئله تحریف ندارد; زیرا اختلاف قرائت های هفت گانه یا چهارگانه، همواره در میان مسلمانان رایج بوده و هیچ کس آن را دلیلی بر تحریف ندانسته است. نمی دانیم چرا نوری این اشتباه بزرگ را مرتکب شده است. به عنوان نمونه، او از تفسیر مجمع البیان نقل می کند که علی (علیه السلام) در سوره «عادیات»، «فَوَسَطْنَ » را با تشدید «سین» خوانده است و در سوره «زلزال» «خَیْراً یَرَهُ» را با ضمّ «یاء» تلاوت کرده و درسوره «ضحی» از پیامبر (صلی الله علیه و آله) نقل شده که «ماودّعک» را با تخفیف دال خوانده است. در سوره «شمس»، اهل مدینه و نیز امام صادق (علیه السلام)