- اشاره 1
- پیشگفتار 1
- سخنی با دانش پژوهان عزیز 2
- سخنی با اساتید محترم 3
- بخش اول: اعجاز قرآن 4
- اشاره 4
- اهمیت و جایگاه اعجاز قرآن 5
- تعریف اعجاز قرآن 5
- اشاره 5
- 1. کلیات 5
- اشاره 5
- الف) اعجاز قرآن و وجود خداوند 6
- ب) اعجاز قرآن و نبوت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) 6
- د) اعجاز قرآن و معارف آن 6
- ج) اعجاز قرآن و عدم تحریف آن 6
- کتاب شناسی اعجاز قرآن 7
- آثار پیشینیان درباره اعجاز قرآن 8
- چکیده 10
- پرسش 11
- منابع مطالعه و پژوهش 12
- اشاره 13
- تاریخچه کاربرد واژه معجزه و اعجاز 13
- 2. تعاریف و مفاهیم 13
- مقدمه 13
- اعجاز در لغت 14
- کاربرد قرآنی اعجاز 15
- اعجاز در اصطلاح 16
- شرایط و ویژگی های اعجاز 17
- ویژگی های دیگر قرآن 18
- برترین معجزه 18
- چکیده 19
- پرسش 20
- منابع مطالعه و پژوهش 20
- 3. تحدّی قرآن 21
- اشاره 21
- تحدّی در لغت 21
- تحدّی در اصطلاح 21
- اشاره 22
- الف) تحدّی در مکه 22
- آیات تحدّی و سیر نزول آنها 22
- ب) تحدّی در مدینه 23
- تحدّی در برتری سخن 25
- نقد نظریه بنت الشاطی 26
- جاودانگی تحدّی قرآن در کنار اعجاز 26
- چکیده 27
- پرسش 28
- منابع مطالعه و پژوهش 28
- مقدمه 29
- اشاره 29
- 4. اعجاز قرآن از نگاه معصومین (علیهم السلام) 29
- پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) و قرآن 29
- اعجاز قرآن از منظر علی (علیه السلام) 30
- قرآن از منظر حضرت زهرا (علیها السلام) 32
- قرآن از منظر امام حسن مجتبی (علیه السلام) 33
- امام حسین (علیه السلام) و قرآن 33
- امام سجاد (علیه السلام) 34
- امام باقر (علیه السلام) 35
- امام صادق (علیه السلام) 35
- امام کاظم (علیه السلام) 36
- امام رضا (علیه السلام) 36
- امام جواد (علیه السلام) 37
- امام عسکری (علیه السلام) 37
- امام هادی (علیه السلام) 37
- چکیده 38
- امام عصر (عج) 38
- پرسش 39
- منابع مطالعه و پژوهش 40
- 1. ولید بن مغیره 41
- 5. اذعان مشرکان نسبت به اعجاز قرآن 41
- اشاره 41
- مقدمه 41
- 2. طفیل بن عمروالدوسی 43
- 3. نضربن حارث 44
- 4. عتبه بن ربیعه 45
- 5. انیس بن جناده 46
- پرسش 47
- چکیده 47
- منابع مطالعه و پژوهش 48
- مقدمه 49
- اشاره 49
- 6. اعجاز قرآن از نگاه دانشمندان شیعه 49
- 1. شیخ مفید 49
- 2. شیخ طوسی 50
- 3. محمدباقر مجلسی 51
- 5. علاّمه طباطبایی (رضی الله عنه) 53
- 4. علاّمه بلاغی 53
- 6. آیه الله خوئی (رضی الله عنه) 55
- 7. امام خمینی (رحمه الله) 56
- چکیده 57
- منابع مطالعه و پژوهش 58
- پرسش 58
- اشاره 59
- 1. خطّابی 59
- 7. اعجاز قرآن از نگاه علمای اهل سنّت 59
- 3. جرجانی 60
- 2. باقلانی 60
- 4. فخر رازی 61
- 5. زرکشی 62
- 6. سیوطی 63
- 7. رافعی 64
- چکیده 65
- منابع مطالعه و پژوهش 66
- پرسش 66
- مقدمه 67
- اشاره 67
- 8. وجوه اعجاز قرآن (شخصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) 67
- ویژگی امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 69
- امی بودن پیامبر از منظر روایات 72
- اشاره 72
- نقد و بررسی 73
- جریان حدیبیه 73
- چکیده 76
- پرسش 76
- منابع مطالعه و پژوهش 77
- ابعاد اعجاز بیانی قرآن 78
- 9. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز بیانی) 78
- مقدمه 78
- اشاره 78
- مهم ترین بخش های اعجاز بیانی 79
- اشاره 79
- الف) گزینش کلمات 80
- ب) سبک و شیوه بیان 81
- ج) نظم آهنگ قرآن 82
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 84
- ه-) نکته ها و ظرافت ها 86
- چکیده 87
- پرسش 88
- منابع مطالعه و پژوهش 89
- اشاره 90
- 10. وجوه اعجاز قرآن (معارف عالی) 90
- مقدمه 90
- معارف 91
- احکام 93
- قداست مقام انبیا (علیهم السلام) 93
- جامعیت احکام اسلامی 95
- چکیده 97
- پرسش 98
- منابع مطالعه و پژوهش 98
- 11. وجوه اعجاز قرآن (خبرهای غیبی) 99
- مقدمه 99
- اشاره 99
- اشاره 101
- 1. خبر پیروزی رومیان بر ایرانیان 101
- شأن نزول 101
- 2. خبر پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 102
- 3. وعده بازگشت پیروزمندانه به مکه 103
- 5. پیروزی دین اسلام بر دیگر ادیان 104
- 4. وعده ی حفاظت از قرآن 104
- چکیده 106
- پرسش 106
- منابع مطالعه و پژوهش 107
- 12. وجوه اعجاز قرآن (هماهنگی و عدم وجود اختلاف) 108
- اشاره 108
- موجبات اختلاف 110
- چکیده 114
- پرسش 114
- منابع مطالعه و پژوهش 115
- اشاره 116
- 13. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز علمی) 116
- نمونه هایی از اشارات علمی در قرآن 117
- اشاره 117
- 1. رتق و فتق امور آسمانها و زمین 117
- 2. نقش کوه ها در استواری زمین 118
- 3. دشواری تنفّس با افزایش ارتفاع 119
- 4. آب؛ منشأ حیات 121
- 5. پوشش هوایی حافظ زمین 122
- چکیده 123
- پرسش 124
- منابع مطالعه و پژوهش 124
- اشاره 126
- مقدمه 126
- دلیل قرآنی قائلین به «صرفه» 126
- 14. وجوه اعجاز قرآن (نظریه صرفه) 126
- تفسیرهای سه گانه در تبیین دیدگاه «صرفه» 127
- «صرفه» از نگاه ابن حزم 128
- نقد رأی ابن حزم 129
- دیدگاه سید مرتضی 129
- نقد رأی سید مرتضی 129
- تفتازانی 130
- دلایل مخالفان دیدگاه «صرفه» 130
- زملکانی 130
- قاضی ابوبکر 131
- شهرستانی 131
- چکیده 132
- منابع مطالعه و پژوهش 133
- پرسش 133
- مقدمه 134
- اشاره 134
- 15. معارضان اعجاز قرآن 134
- 1. مسیلمه کذّاب 134
- 2. عبدالله بن مقفع 136
- 3. سجاح بنت حارث تمیمیه 138
- 4. ابو العلاء معری 138
- 5. ابوالطیب متنبّی 139
- تحلیل 139
- چکیده 140
- منابع مطالعه و پژوهش 141
- پرسش 141
- اشاره 142
- بخش دوم: صیانت قرآن از تحریف 142
- اشاره 143
- 1. کلیات 143
- مقدمه 143
- منشأ پیدایش شبهه تحریف 144
- کتاب شناسی تحریف 146
- کتاب شناسی خاصّ تحریف 147
- چکیده 148
- پرسش 149
- منابع مطالعه و پژوهش 150
- اشاره 151
- 2. تعاریف و مفاهیم 151
- تحریف در لغت 151
- تحریف در اصطلاح 153
- اقسام تحریف 154
- نکته اوّل 156
- نکته دوَم 156
- چکیده 157
- پرسش 158
- منابع مطالعه و پژوهش 158
- مقدمه 159
- اشاره 159
- 3. دیدگاه عالمان شیعه 159
- شیخ صدوق 160
- شیخ مفید 161
- شیخ طوسی 161
- علاّمه حلّی (رحمه الله) 162
- علاّمه طبرسی 162
- سید بن طاووس 163
- شیخ بهائی 163
- محقّق اردبیلی 163
- شیخ الفقهاء کاشف الغطاء 164
- ملاّ محسن فیض کاشانی 164
- محقّق تبریزی 165
- آیه الله خوئی 166
- علاّمه طباطبایی 166
- امام خمینی (رحمه الله) 167
- پرسش 168
- چکیده 168
- منابع مطالعه و پژوهش 169
- 4. دیدگاه عالمان سنّی درباره مسئلهْ تحریف 170
- ابوالحسن اشعری 170
- اشاره 170
- مقدمه 170
- عبدالله درّاز (معاصر) 171
- محمد مدنی (معاصر) 171
- تیجانی سماوی (معاصر) 172
- رحمت الله هندی 173
- تهمت های ناروا 174
- چکیده 176
- پرسش 177
- منابع مطالعه و پژوهش 178
- مقدمه 179
- اشاره 179
- حکم بدیهی عقل 179
- 5. ادلّه نفی تحریف (دلایل عقلی) 179
- دلیل تواتر (ضرورت تواتر متن قرآن) 181
- ناسازگاری تحریف با اعجاز قرآن 182
- پاسخ شبهه ی مذکور 184
- شبهه 184
- چکیده 185
- پرسش 186
- منابع مطالعه و پژوهش 186
- آیه تحفیظ (حفظ ، ذکر) 187
- اشاره 187
- اشاره 187
- 6. ادلّه نفی تحریف (دلایل قرآنی) 187
- مقدمه 187
- اشکال دوّم 189
- اشکال اوّل 189
- اشاره 190
- آیه نفی باطل 190
- اشکال 191
- آیات تنزیه کننده قرآن از ریب و تردید 191
- چکیده 193
- پرسش 194
- منابع مطالعه و پژوهش 194
- 7. ادلّه نفی تحریف (دلایل روایی) 195
- مقدمه 195
- اشاره 195
- 1. روایت امام باقر (علیه السلام) 195
- 3. ترتیب مصحف در زمان ظهور حضرت مهدی (عج) 196
- 2. روایت امام صادق (علیه السلام) 196
- 4. روایات عرض بر قرآن 197
- 5. حدیث ثقلین 199
- 7. روایاتی که از «شأن نزول» تعبیر به «تنزیل» کرده اند 200
- 6. روایات دال بر کامل بودن سوره ها 200
- چکیده 201
- پرسش 202
- منابع مطالعه و پژوهش 203
- 8. مستشرقان و مسئله تحریف 204
- مقدمه 204
- اشاره 204
- اشاره 205
- الف) عدم آگاهی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از رسالتش 205
- ادعای بلاشر، مبنی بر عدم ثبت آیات مکی در قرآن 205
- ب) فقدان امکانات مادی 206
- نقد دیدگاه بلاشر 206
- ادعای «کازانوفا»؛ مبنی بر افزایش دو آیه در «قرآن» توسط ابوبکر 207
- اشاره 207
- اتهام «بول» (BUHL) به شیعیان، درباره اعتقاد به تحریف 208
- اشاره 208
- نقد 208
- اشاره 209
- نقد 209
- جنجال گلدزیهر 209
- نقد 210
- نقد 210
- چکیده 211
- پرسش 212
- منابع مطالعه و پژوهش 213
- 9. تحریف در عهدین 214
- کتاب «عهدین» از نگاه محدث نوری 214
- نقد 214
- اشاره 214
- اشاره 214
- مقدمه 214
- تحریف در نحوه گویش 215
- اشاره 216
- نگاهی گذرا به تاریخ عهدین 216
- پاسخ 217
- اشکال 217
- اشاره 218
- همگونی رویدادها در گذشته و حال 218
- چکیده 220
- پرسش 221
- منابع مطالعه و پژوهش 222
- اشاره 223
- 1. آیه «رجم» 223
- مقدمه 223
- 10. تحریف نزد «حشویه» (1) 223
- اشاره 223
- 2. آیه رغبت (اعراض) 224
- نقد 224
- اشاره 224
- 4. آیه جهاد 225
- تحلیل 225
- 3. آیه فراش 225
- 6. افزایش در مصحف عایشه 226
- 5. اشتمال قرآن بر یک میلیون و بیست و هفت هزار حرف! 226
- نقد 226
- اشاره 226
- اشاره 226
- 7. کاسته شدن دو آیه از سوره بینه! 227
- اشاره 227
- نقد 227
- نقد 227
- 9. سوره احزاب، بزرگ تر از سوره بقره! 228
- اشاره 228
- اشاره 228
- 8. حذف دو آیه از مصحف 228
- نقد 228
- 10. سوره ای به اندازه سوره «برائت» وسوره ای دیگر، همانند «مسبحات» 229
- اشاره 229
- نقد 229
- چکیده 230
- نقد 230
- پرسش 231
- منابع مطالعه و پژوهش 232
- اشاره 233
- 11. از بین رفتن «قرآن» با کشته شدن حاملان آن 233
- اشاره 233
- نقد 233
- 11. تحریف نزد حشویه (2) 233
- اشاره 234
- 13. اجتهاد نابجا 234
- نقد 234
- اشاره 234
- 12. حذف دو سوره «خلع» و «حفد» از مصاحفی غیر مصحف أبی 234
- نقد 235
- نقد 235
- تحلیل 236
- نقد 236
- 14. تبدیل یک حرف 236
- 15. افزودن یک «کلمه» 236
- اشاره 236
- اشاره 236
- 16. چهار کلمه نادرست! 237
- پرسش 241
- چکیده 241
- منابع مطالعه و پژوهش 242
- مقدمه 243
- اشاره 243
- 12. تحریف نزد اخباری ها (1) 243
- نقد 244
- نقد 245
- بررسی 247
- بررسی 248
- بررسی 248
- بررسی 249
- بررسی 251
- چکیده 252
- منابع مطالعه و پژوهش 253
- پرسش 253
- اشاره 254
- مقدمه 254
- 13. تحریف نزد اخباری ها (2) 254
- 1. روایات تفسیری 255
- 2. روایات مربوط به تحریف معنوی 256
- 3. روایات حاکی از افتادگی برخی آیات 257
- 4. روایات مربوط به ظهور حضرت حجت (عج) و آوردن «قرآن» جدید، برخلاف «قرآن» موجود 257
- 5. روایات بیانگر فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن 258
- چکیده 260
- پرسش 261
- منابع مطالعه و پژوهش 262
- 14. مهم ترین منابع قائلان به تحریف (1) 263
- اشاره 263
- مقدمه 263
- 1. رساله ای ناشناس 263
- 2. کتاب «سقیفه» سلیم بن قیس هلالی 264
- 3. کتاب «القرائات» احمد بن محمد سیاری 265
- 4. تفسیر ابوالجارود زیاد بن منذر مرحوب 265
- 5. تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی 266
- 6. کتاب «استغاثه» علی بن احمد کوفی 267
- 7. کتاب احتجاج طبرسی 267
- چکیده 268
- پرسش 269
- منابع مطالعه و پژوهش 270
- اشاره 271
- 8. تفسیر منسوب به امام عسگری (علیه السلام) 271
- 15. بررسی مهم ترین منابع قائلان به تحریف (2) 271
- مقدمه 271
- 9. تفاسیر مقطوع الاسناد 272
- 10. کتاب الفرقان 275
- چکیده 276
- نقد 276
- منابع مطالعه و پژوهش 277
- پرسش 277
- کتابنامه 278
- الف) منابع اصلی 278
- ب) منابع فرعی (مهم ترین منابع فرعی) 278
«قرآن» تعلیم داده می شود، کار تعلیم دشوار می گردد؛ به خاطر این که قرآنی که حضرت آورده برخلاف تألیف و ترتیب مصحف موجود است».
5. روایات بیانگر فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن
از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است که فرمودند:
«مَنْ لَمْ یَعْرِفْ أَمْرَنَا مِنَ الْقُرآنِ، لَمْ یَتَنَّکَبِ الْفَتِن (1); هرکس امر ولایت را از «قرآن» به دست نیاورد، نمی تواند از فتنه ها در امان باشد».
اهل تحریف چنین پنداشته اند که مقصود آن است که شؤون ولایت، آشکارا در «قرآن» موجود بوده، سپس حذف گردیده است؛ حال آن که مراد امام (علیه السلام) چنین نیست; بلکه تدبّر وتعمّق در همین «قرآن» موجود، موجب روشن شدن شئون ولایت می شود; به عنوان مثال: دقّت در آیات «اولی الامر» و «ذوی القربی» و غیره (با دید انصاف) مقام شامخ ولایت را روشن می سازد؛ گرچه مخالفان به آن توجهی نداشته یا نمی خواهند داشته باشند.
در این جا چند نمونه از فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در «قرآن» را که نادیده گرفته اند، می آوریم تا روشن گردد که منظور از این دسته روایات، نه تحریف «قرآن»؛ بلکه دگرگونی در تفسیر و تحریف معنوی آیات دالّ بر فضیلت اهل بیت (علیهم السلام) است:
قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبی 2 ; بگو به ازای رسالتم پاداشی از شما خواستار نیستیم؛ مگر دوست داشتن نزدیکانم [اهل بیتم].
محمد بن جریر طبری در تفسیر این آیه، تلاش نموده تا پوششی روی این فضیلت بیفکند. او می گوید: «این آیه خطاب به قریش است تا خویشاوندی خود را با پیامبر به یاد آوردند، از ایشان حمایت کنند و از شر دشمنان محفوظش دارند; یعنی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از قریش به دلیل خویشاوندی، درخواست مودّت و دوستی کرد؛ گرچه به او ایمان نیاورده اند». وی در ادامه می نویسد: «پیامبر را در تمامی قریش قرابتی بود و چون او را تکذیب کرده، با وی
1- (1) . تفسیر عیاشی، ج1، ص13.