اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف صفحه 272

می شدند. کسی که از آن دو نفر روایت کرده، ابوالحسن، محمد بن قاسم خطیب، معروف به «مفسر استرآبادی» است; ابو جعفر صدوق نیز تفسیر مزبور را با همین سند نقل می کند (1); ولی هر سه نفر - که مصدر این تفسیرند - ناشناخته اند.

ابن غضائری می نویسد: محمد بن قاسم، «مفسر استرآبادی» ضعیف و کذّاب است. ابو جعفر صدوق تفسیری را از او روایت می کند که از دو فرد ناشناخته نقل کرده است. این تفسیر از زبان سهل دیباجی، از پدرش ساخته و پرداخته شده است» (2).

آیه الله خوئی (رضی الله عنه) نیز دراین باره می نویسد: «حتی یک نفر از پیشینیان هم، محمد بن قاسم را توثیق نکرده; حتی صدوق که بسیار از او روایت می کند و ابن عضائری و برخی متأخران مانند علاّمه و سید داماد، وی را ضعیف شمرده اند. در واقع وضعیت او مجهول است. به هرحال، با روایت صدوق، تفسیر منسوب به امام عسکری (علیه السلام) ثابت نمی شود» (3).

ایشان در بیان دیگری، پیرامون این موضوع می نویسد: «مطالعه کننده این تفسیر، تردید به خود راه نمی دهد که تفسیری مجعول و دروغ است و شأن یک عالم پژوهشگر اجلّ از آن است که مانند آن را بنویسد، تا چه رسد به امام (علیه السلام) که حجّت خدا بر خلقش می باشد» (4).

9. تفاسیر مقطوع الاسناد

نمونه دیگر از منابع قائلان به تحریف، تفسیر گرانبهایی است که علمای برجسته ای آن را به نگارش در آورده اند؛ ولی متأسفانه نسخه های اصلی آن از بین رفته و صرفاً چکیده هایی - بدون سند - از آن باقی مانده است و چه بسا روایات آن، تقطیع و دگرگون شده، نظم و ترتیب آن از هم پاشیده باشد؛ به طوری که شخص به اصالت و اعتبار اکثر مطالب آن اطمینان نمی یابد.

1- (1) . الذریعه، شیخ آقا بزرگ تهرانی، ج4، ص285.
2- (2) . ر. ک: صیانه القرآن من التحریف، محمدهادی معرفت، ص234.
3- (3) . معجم رجال الحدیث، ابوالقاسم خوئی، ج17، ص156 و 157.
4- (4) . الذریعه، شیخ آقا بزرگ تهرانی، ج4، ص295.