اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف صفحه 60

2. باقلانی

ابی بکر محمد بن طیب باقلانی (ت 403 ق.) از بزرگ ترین متکلمان اشعری در زمان خود بود. او کتاب اعجاز القرآن را برای تبیین وجوه اعجاز «قرآن» نگاشت و با استناد به دیدگاه اصحاب و بزرگان معاصر خود، اساسی ترین وجوه اعجاز «قرآن» را در سه حوزه برشمرد:

الف) اخبار غیب;

ب) کتاب علمی از پیامبر امّی;

ج) بلاغت و فصاحت (1).

وی در ترسیم بلاغت «قرآن» معتقد بود که بلاغت دارای انواع ده گانه است که همه آنها در «قرآن» موجود و عبارتند از: ایجاز، تشبیه، استعاره، تلاؤم، فواصل، تجانس، تصریف، تضمین، مبالغه و حسن بیان (2). باقلانی سپس به شرح هر یک از موارد مزبور پرداخته، برای همه آنها نمونه هایی از «قرآن» ذکر می کند و در پایان کتاب خود می نویسد: «قرآن والاترین مراتب بیان را داراست و زیباترین مراتب بیان آن جاست که تمامی وجوه حسن، اسباب و روش های آن از نظم سازگار، سلامت و روانی آن بر زبان و جای گرفتن در قلب و... فراهم شده باشد» (3).

3. جرجانی

ابی بکر عبدالقاهر بن عبدالرحمن جرجانی (ت 471 ق.) - مؤسس علم معانی و بیان - معتقد به بلاغت و نظم «قرآن» به عنوان روشن ترین معجزه «قرآن» است. وی دو کتاب دلائل الاعجاز فی علم المعانی و اسرار البلاغه را جهت تبیین اعجاز «قرآن» نگاشته است. جرجانی اساسی ترین وجه اعجاز را در نظم و تألیف «قرآن» می داند، نه معانی بلند.

از نگاه وی تحدّی «قرآن» بر آن بود که مخالفان «قرآن» الفاظی مانند «قرآن» بیاورند

1- (1) . اعجازالقرآن، باقلانی، ص57.
2- (2) . اعجاز القرآن، ص268.
3- (3) . همان، ص277.