اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف صفحه 80

الف) گزینش کلمات

انتخاب واژگان به کار رفته در جمله ها و عبارت های قرآنی کاملاً حساب شده است، به گونه ای که اگر کلمه ای را از جای خود برداشته، بخواهیم واژه دیگری را جایگزین آن کنیم - که تمامی ویژگی های موضع کلمه اصل را ایفا کند - یافت نخواهد شد; زیرا گزینش واژه های قرآنی به گونه ای است که نخست: تناسب آوای حروف کلمات هم ردیف آن رعایت گردیده و آخرین حرف از هر کلمه پیشین با نخستین حرف از کلمه پسین هم آوا و هماهنگ شده است تا تلاوت «قرآن» روان و آسان صورت گیرد; دوم: تناسب معنوی کلمات با یکدیگر رعایت شده تا از لحاظ مفهومی نیز بافت منسجمی به وجود آید. به علاوه، مسئلهْ فصاحت کلمات، طبق شرایطی که در علم «معانی بیان» قید کرده اند، کاملاً لحاظ شده است. این رعایت های سه گانه، با ملاحظه و دقّت در ویژگی های هر کلمه انجام گرفته اند. در مجموع، هریک از واژه ها در جایگاه ویژه خود به گونه ای قرار گرفته که قابل تغییر نخواهد بود. ابن عطیه در این باره گوید:

«و کتاب الله سبحانه لو انتزعت منه لقظه ثم أدیربها لسان العرب علی أن یوجد لها نظیر فی موضعها الخاصّ لم یوجد ألبته (1); هرگاه واژه ای از «قرآن» را از جای خود برداشته و تمامی زبان عرب برای یافتن واژه ای مناسب تر جست وجو شود، بی گمان یافت نخواهد شد».

معروف ترین شاهد مثال در این زمینه آیه قصاص است:

وَ لَکُمْ فِی الْقِصاصِ حَیاهٌ یا أُولِی الْأَلْبابِ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ 2 ; برای شما در اجرای قانون قصاص، تضمین حیات شده است، ای صاحب خردان! باشد که [در رفتار خود] پروا پیشه کنید.

اعراب، زمانی برای تنظیم قانون قصاص از فصحای برجسته خود کمک گرفتند تا کوتاه ترین و شیواترین جمله را بسازند. آنها نیز پس از دقّت نظرها و بررسی های مکرّر، بر تنظیم عبارت «القتل أنفی للقتل» اتفاق نظر نمودند؛ یعنی «کشتن قاتل بهترین بازدارنده