- پیشگفتار 1
- اهمیت توحید 2
- کلیات 2
- اصالت توحیدی انسان 2
- ١. توحید نظری 3
- اقسام توحید 3
- اشاره 3
- ٢. توحید عملی 4
- بخش اول: توحید نظری 5
- اشاره 5
- اشاره 5
- اشاره 5
- ١. توحید ذاتی 5
- اشاره قرآن به توحید واحدی 5
- الف) توحید واحدی 5
- اشاره 5
- براهین توحید واحدی 6
- یک - برهان فطرت 6
- اشاره 6
- دو - برهان تمانع وهماهنگی جهان 9
- اشاره 9
- اول - اشاره به اصل برهان 9
- دوم - اشاره به نفی تالی و مقدم 10
- اشاره 11
- سه - برهان هدایت ودعوت 11
- ب) توحید احدی 11
- توحید احدی از دیدگاه قرآن کریم 12
- اقسام توحید احدی 12
- اشاره 13
- ٣. توحید افعالی 13
- ٢. توحید صفاتی 13
- قانون علیت و توحید افعالی 14
- الف) علیت ماده اولی 15
- ب) علیت انسان 15
- اقسام علل طبیعی 15
- اشاره 15
- اقسام علیت معنوی و غیبی 16
- ب) شفای دردهای باطنی 16
- اشاره 16
- الف) نورافشانی قرآن در هدایت 16
- ج) آرامش دل 17
- د) گناه، سبب گسترش فساد 17
- ه) کفر، سبب لعن الهی 17
- ز) کار نیک، سبب وفور نعمت 18
- و) ظلم، سبب تحریم طیبات 18
- ح) ایمان، سبب هدایت الهی 18
- اقسام توحید افعالی 19
- اشاره 19
- ک) استقامت در توحید، عامل تأیید از جانب فرشتگان 19
- ی) تقوا، عامل ازدیاد رزق 19
- ط) صبر، سبب جزای اخروی 19
- ١. توحید در ربوبیت 20
- اشاره 20
- مفهوم «ربوبیت» 21
- الف) مالک و صاحب 21
- ب) سرور مطاع 21
- اشاره 21
- ج) مصلح و مدبر و مربی امور 22
- توحید در خالقیت، منشأ توحید ربوبی 25
- اشاره 27
- ادله توحید ربوبی 27
- ١. فطرت دلیل بر توحید ربوبی 27
- الف) تلازم بین مقدم و تالی 28
- ٢. اتقان و نظاممندی عالم، دلیل بر توحید ربوبی 28
- اشاره 28
- ب) نفی تالی 29
- نهی از اعتقاد به ربوبیت استقلالی برای غیر خداوند 30
- مشرکان و شرک در ربوبیت 32
- اشاره 34
- تربیت غیر، به اذن خداوند 34
- مذمت مشرکان به جهت اعتقاد به استقلال معبودان خود 34
- ١. تربیت در امور مادی 34
- ٢. تربیت در امور معنوی 34
- پاسخ 37
- شبهه: تلازم بین توحید ربوبی و الوهی 37
- کلام علوی مالکی در تلازم بین توحید ربوبی و الوهی (شرک ربوبی مشرکان) 41
- اشاره 42
- ٢. توحید در خالقیت 42
- خداوند، تنها خالق مستقل 42
- نهی از اعتقاد به خالقیت استقلالی برای غیر خدا 43
- خالقیت طولی خداوند نسبت به فعل انسان 43
- خالقیت غیر خدا به اذن خدا 44
- ارتباط بین ربوبیت و خالقیت 45
- ٣. توحید در ولایت وحاکمیت 45
- اشاره 45
- اشاره 47
- 4. توحید در قانونگذاری 47
- حاکمیت غیر خدا، به اذن خدا 47
- 5. توحید در مالکیت 49
- اعتقاد مشرکان به شرک در قانونگذاری 49
- اشاره 49
- مالکیت مجازی غیر خدا 52
- مالکیت مجازی غیر خدا، به مشیت خدا 53
- بخش دوم: توحید عملی 54
- اشاره 54
- فتاوای وهابیان 54
- اوّل: مفهوم عبادت (بحث مفهومی) 56
- اشاره 56
- مباحث توحید در عبادت 56
- اشاره 56
- مفهوم الوهیت 57
- بررسی اقوال 58
- دوّم: توحید در عبادت از دیدگاه قرآن (بحث حکمی) 60
- اشاره 60
- اقسام عبودیت 62
- اشاره 62
- ١. مملوکیت منفعت 63
- ٢. عبودیت اطاعت 63
- ٣. تعظیم به قصد ربوبیت یا الوهیت 64
- ارکان عبادت 65
- اشاره 65
- الف) خضوع با اعتقاد به الوهیت 66
- ب) خضوع با اعتقاد به ربوبیت 67
- سوم: مصداق عبادت 68
- اشاره 68
- اطاعت از دستورات الهی همراه با اعتقاد صحیح 73
- فرق بین توجه به کعبه و توجه به بتها 75
- تقسیم توحید نزد وهابیان 76
- نقد 76
- ارکان عبادت نزد وهابیان 77
- نقد وبررسی 78
- ارتباط بین توحید در خالقیت با توحید در عبادت 80
- دلیل فطرت بر توحید عبادی 80
- ارتباط بین توحید الوهی با توحید در عبادت 81
- ارتباط بین توحید ربوبی با توحید در عبادت 81
- عبادت بتها با اعتقاد به خالقیت و رزّاقیت استقلالی 82
- اشاره 85
- ١. دعا به معنای عبادت و پرستش 85
- الف) استعمال با (مِنْ دُونِ اللهِ) 85
- اشاره 85
- انواع دعا وصدا زدن غیر 85
- ب) استعمال با مَعَ اللهِ 88
- اشاره 88
- ٢. دعا به معنای طلب وخواستن واستغاثه 88
- الف) دعا در امر دنیوی 89
- ب) دعا در امر آخرت 90
- الف) متعدی با «إلی» 91
- اشاره 91
- ٣. دعوت به هدایت یا ضلالت 91
- ب) متعدی با لام 92
- 4. دعا به معنای ندا 93
- خلط وهابیان بین دعای عبادت ودعای طلب وخواستن 94
- 5. دعا به معنای ادعا 94
- شبهه: تلازم بین دعای طلب با دعای عبادت 97
- پاسخ 98
- مطلق دعا و صدا زدن عبادت نیست 99
- شبهه: تقیید دعای طلب در کلمات وهابیان 102
- پاسخ 104
- اشاره 109
- ٢. به نحو تبعیت 109
- دعای استقلالی، مخصوص خداوند متعال 109
- ١. به نحو استقلالیت 109
- اعمال به نیت است 110
- اشاره 113
- بخش سوم: بررسی آیات متشابهات 113
- اشاره 133
- شبهه اول: دعا عبادت است! ! 133
- پاسخ به شبهات 133
- شبهه دوم: کفر بودن قصد اولیا 147
- شبهه سوم: عدم اعتقاد کفار به ربوبیت بتها 150
- شبهه چهارم: همصدایی با مشرکان 151
- شبهه پنجم: نهی از صدا زدن غیرخدا 152
- شبهه ششم: روزی خواستن از خدا 153
- شبهه هفتم: رفع گرفتاری از سوی خدا 154
- شبهه هشتم: کفایت کردن خدا 155
- شبهه نهم: بطلان صدا زدن غیر خدا 156
- شبهه دهم: عدم اجابت دعا از سوی غیرخدا 157
- شبهه یازدهم: فقط صدا زدن خدا هنگام اضطرار 157
- شبهه دوازدهم: لزوم پناه بردن به خدا 158
- شبهه چهاردهم: خدا، تنها برطرفکننده گرفتاریها 159
- شبهه سیزدهم: ظلم بودن صدا زدن غیرخدا 159
- شبهه پانزدهم: گمراهی مشرکان از صدا زدن خدا 160
- شبهه شانزدهم: عدم امکان اجابت دعا از سوی غیرخدا 168
- شبهه هفدهم: نهی از صدا زدن کسی همراه با خدا 171
- کتابنامه 173
بخش سوم: بررسی آیات متشابهات
اشاره
وهابیان در ردّ استغاثه به ارواح اولیا به آیاتی استدلال میکنند که قرائن موجود در آیه دلالت دارد که مربوط به دعای عبادت است که مخصوص به خداوند متعال است و ربطی به مورد بحث و دعای طلب یعنی استغاثه ندارد. اینک به برخی از این آیات اشاره میکنیم:
١. خداوند متعال میفرماید:
وَ أَنَّ الْمَساجِدَ لِلَّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللهِ أَحَداً* وَ أَنَّهُ لَمَّا قَامَ عَبْدُ اللهِ یدْعُوهُ کَادُوا یکُونُونَ عَلَیهِ لِبَداً * قُلْ إِنَّمَا أَدْعُوا رَبِّی وَلاأُشْرِکُ بِهِ أَحَداً (جن: ١٨- ٢٠)
و اینکه مساجد از آن خداست، پس هیچ کس را با خدا نخوانید! و اینکه هنگامی که بنده خدا [محمّد (ص)] به عبادت برمیخاست و او را میخواند، گروهی پیرامون او بهشدّت ازدحام میکردند! بگو: من تنها پروردگارم را میخوانم و هیچکس را شریک او قرار نمیدهم.
میدانیم که نزاع بین رسول خدا (ص) با قریش در مسأله توحید در عبادت بوده و در این آیه نیز به این موضوع پرداخته شده است و لذا نمیتوان آن را بر مورد دعای طلب و مسألت به کار برد.