وهابیت و توحید صفحه 15

ب) علیت معنوی و غیبی؛ که مربوط به امور معنوی است و از راه غیب به انسان می‌رسد و علیت آن قابل حس و استنتاج عقلی نیست.

اقسام علل طبیعی

اشاره

علل مادی و طبیعی بر چند قسم است:

الف) علیت ماده اولی

خداوند متعال درباره علیت دخان نسبت به آسمان می‌فرماید: ثُمَّ اسْتَوی إِلَی السَّماءِ وَ هِی دُخانٌ ؛ «سپس به آفرینش آسمان پرداخت، در حالی که بصورت دود بود» . (فصّلت: ١١)

و نیز نسبت به موجودات زنده می‌فرماید: وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ کُلَّ شَیءٍ حَی ؛ «وهر چیز زنده‌ای را از آب قرار دادیم؟ !» . (انبیاء: ٣٠)

و نسبت به آتش می‌فرماید: الَّذِی جَعَلَ لَکُمْ مِنَ الشَّجَرِ الأَخْضَرِ ناراً ؛ «همان کسی که برای شما از درخت سبز، آتش آفرید» . (یس: ٨٠)

و نسبت به خلقت انسان می‌فرماید: إِنَّا خَلَقْناهُمْ مِنْ طِینٍ لازِبٍ ؛ «ما آنان را از گل چسبنده‌ای آفریدیم!» . (صافات: ١١)

و نسبت به خلقت جن می‌فرماید: وَ الْجَانَّ خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ مِنْ نارِ السَّمُومِ ؛ «و جن را پیش از آن، از آتش گرم وسوزان خلق کردیم!» (حجر:٢٧)

ب) علیت انسان

خداوند متعال می‌فرماید:

وَ لَوْ لا دَفْعُ اللهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ. . . (حج:۴٠)