وهابیت و توحید صفحه 23

ربّ ولده و الصبی یربه ربّاً: احسن القیام علیه و ولیه حتی ادرک و فارق الطفولیة، کان ابناً او لم یکن(1)

فرزندش را تربیت نمود، و کودک را تربیت کرد یعنی بر او به نحو احسن قیام کرد و متولّی آن گردید تا به رشد رسیده و از طفولیت گذشت، چه فرزندش باشد یا نباشد.

فیومی می‌گوید:

ومنه یقال للحاضنة: رابة و رابیة ایضاً؛ لانّه یقوم بها غالباً تبعاً لأمّها. (2)

و از این معناست که به تربیت‌کننده کودک رابه و رابیه گفته می‌شود؛ زیرا به پیروی از مادرش در غالب اوقات به امر او قیام می‌کند.

گفته شده: و از این معناست قول خداوند متعال: وَ الرَّبَّانِیونَ وَ الأَحْبارُ ؛ «و (همچنین) علما ودانشمندان» . (مائده: ۴۴)

و نیز آیه: وَ رَبائِبُکُمُ اللاَّتِی فِی حُجُورِکُمْ ؛ «ودختران همسرتان که در دامان شما پرورش یافته‌اند» . (نساء: ٢٣)

و این معنایی است که قرطبی و طبری و ابن کثیر و دیگران برای این آیه ذکر کرده‌اند. (3)

ظاهر این است که معنای حقیقی ربّ و ربوبیت همان معنای سوم است که با مناسبت با این معنا در دو معنای دیگر اطلاق می‌شود.

1- تاج العروس، زبیدی، ج١، ص ٢۶١.
2- مصباح المنیر، فیومی، ج١، ص ٢٢٩.
3- الجامع لأحکام القرآن، ج١، ص ١٣٧، جامع البیان، ج۴، ص۴٢٣، تفسیر ابن کثیر، ج١، ص۴٨٠.