وهابیت و توحید صفحه 77

٣. «اله» به معنای معبود نیست، لذا توحید در الوهیت به معنای توحید در عبودیت نیست؛ بلکه مقصود از «اله» همان معنایی است که از لفظ جلاله «الله» استفاده می‌شود وتنها فرقشان در این است که اولی کلّی ودومی مصداق آن کلّی است. شاهد این مدعا آن است که در کلمه اخلاص «لا اله الاّ الله» اگر مقصود از «اله» معبود باشد جمله کذب محض می‌شود؛ زیرا به طور وضوح در خارج معبودانی غیر از خداوند می‌بینیم که مورد پرستش مردم واقع می‌شوند.

۴. در مورد معنای توحید صفاتی نیز اشکالاتی متوجه تقسیم آنان است که در بحث کیفیت صفات الهی به آن اشاره کرده‌ایم.

خلاصه اینکه حقیقت توحید در صفات به معنای عینیت صفات با ذات است، نه نیابت ذات از صفات که معتزله قائلند، ونه زیادت صفات بر ذات که اشاعره قائلند ونه این معنایی که وهابیان به آن معتقدند؛ زیرا معنایی که وهابیان اعتقاد دارند، یا سر از تشبیه در خواهد آورد یا تعطیل.

ارکان عبادت نزد وهابیان

از عبارات وهابیان استفاده می‌شود که ارکان عبادت نزد آنان عبارت است از کمال خضوع وکمال محبت. ابوبکر محمّد زکریا می‌گوید:

از آنچه که در تعریف عبادت از حیث فعل عابد گذشت روشن می‌شود که برای عبادت دو رکن است؛ یکی کمال خضوع وذلّت ودیگری کمال محبت. امّا رکن اوّل که کمال خضوع وذلت وخواری است، به آن معناست که بنده برای خدای متعال کوچکی کرده وبرای او خضوع وکرنش نماید. . . وامّا رکن دوم که همان