وهابیت و توحید صفحه 78

کمال محبت است، آنچه دلالت بر این رکن همراه با کمال کرنش دارد اصل تأله والوهیت یعنی تعبد است. وتعبد آن‌گونه که ابن قیم گفته آخرین مرتبه محبت می‌باشد. گفته می‌شود حبّ، او را به عبادت کشانده ودیوانه کرده است، این جمله وقتی گفته می‌شود که به جهت محبوبش کرنش کند.(1)ولذا شیخ الاسلام ابن تیمیه گفته: عابد، محبّ خاضع است، به خلاف کسی که فردی را دوست دارد ولی برای او خضوع نمی‌کند، بلکه او را دوست دارد تا به واسطه او به محبوبی دیگر برسد. وبه خلاف کسی که خضوع می‌کند بر کسی که او را دوست ندارد، همان‌گونه که برای ظالم خضوع می‌نماید، در نتیجه این دو مورد، عبادت محض به حساب نمی‌آید.(2)

نقد وبررسی

در رکن اوّل، ما هم با آنان مشترکیم؛ زیرا ما هم رکن اوّل عبادت را کمال خضوع می‌دانیم.

ولی در مورد رکن دوم اگر مقصود از کمال حبّ محبتی باشد که ناشی از جامعیت محبوب در کمالات واستقلال او در آنهاست همان‌گونه که از ظاهر آن عبارت استفاده می‌شود آنجا که می‌گوید: «کمال حبّ به اصل تأله باز می‌گردد» ، ما نیز این رکن را قبول داریم، ولی رکن دوم را همان منشأ کمال الحب می‌دانیم که عبارت باشد از اعتقاد به الوهیت محبوب. آری، اختلاف ما با وهابیان در صغرای بحث است یعنی