وهابیت و توحید صفحه 79

مصادیقی از قبیل: استغاثه به ارواح اولیای خدا، که آیا عبادت آنها به حساب می‌آید یا خیر؟

علامه قضاعی از علمای مصر می‌گوید:

فاعلم انّهم فسّروا العبادة بالإتیان بأقصی غایة الخضوع، و ارادوا بذلک المعنی اللغوی، امّا معناها الشرعی فهو أخصّ من هذا کمایظهر للمحقق الصبّار علی البحث من استقراء مواردها فی الشرع؛ فانّه الإتیان بأقصی غایة الخضوع قلباً باعتقاد ربوبیة المخضوع له او قالباً مع ذلک الاعتقاد. - و او فیه للتقسیم - فان انتفی ذلک الاعتقاد لم یکن ما اتی به من الخضوع الظاهری من العبادة شرعاً فی کثیر لاقلیل مهما کان المأتی به و لو سجوداً. و مثل اعتقاد الربوبیة اعتقاد خصیصة من خصائصها، کالاستقلال بالنفع و الضرّ. . . (1)

پس بدان که عبادت را به انجام کاری که دلالت بر نهایت خضوع کند تفسیر کرده‌اند و مقصود آنها معنای لغوی است، ولی معنای شرعی آن اخصّ از این است، آن‌گونه که برای محقق صبور در بحث با پی جویی موارد آن در شرع ظاهر می‌گردد؛ زیرا معنای شرعی آن انجام کاری است که دلالت بر نهایت خضوع قلبی کند همراه با اعتقاد به ربوبیت کسی که برای او خضوع شده، یا نهایت خضوع جسمی همراه با آن اعتقاد. و «أو» در آن برای تقسیم است. و لذا اگر چنین اعتقادی نباشد خضوع ظاهری در عملی را که انجام داده عبادت شرعی به حساب نمی‌آید حال چه آن عمل زیاد باشد یا