- پیشگفتار 1
- کلیات 2
- اهمیت توحید 2
- اصالت توحیدی انسان 2
- ١. توحید نظری 3
- اقسام توحید 3
- اشاره 3
- ٢. توحید عملی 4
- بخش اول: توحید نظری 5
- اشاره 5
- اشاره قرآن به توحید واحدی 5
- اشاره 5
- اشاره 5
- ١. توحید ذاتی 5
- اشاره 5
- الف) توحید واحدی 5
- یک - برهان فطرت 6
- براهین توحید واحدی 6
- اشاره 6
- دو - برهان تمانع وهماهنگی جهان 9
- اول - اشاره به اصل برهان 9
- اشاره 9
- دوم - اشاره به نفی تالی و مقدم 10
- سه - برهان هدایت ودعوت 11
- ب) توحید احدی 11
- اشاره 11
- اقسام توحید احدی 12
- توحید احدی از دیدگاه قرآن کریم 12
- اشاره 13
- ٣. توحید افعالی 13
- ٢. توحید صفاتی 13
- قانون علیت و توحید افعالی 14
- ب) علیت انسان 15
- اشاره 15
- اقسام علل طبیعی 15
- الف) علیت ماده اولی 15
- اشاره 16
- اقسام علیت معنوی و غیبی 16
- ب) شفای دردهای باطنی 16
- الف) نورافشانی قرآن در هدایت 16
- ه) کفر، سبب لعن الهی 17
- ج) آرامش دل 17
- د) گناه، سبب گسترش فساد 17
- و) ظلم، سبب تحریم طیبات 18
- ز) کار نیک، سبب وفور نعمت 18
- ح) ایمان، سبب هدایت الهی 18
- اشاره 19
- ی) تقوا، عامل ازدیاد رزق 19
- ک) استقامت در توحید، عامل تأیید از جانب فرشتگان 19
- اقسام توحید افعالی 19
- ط) صبر، سبب جزای اخروی 19
- اشاره 20
- ١. توحید در ربوبیت 20
- ب) سرور مطاع 21
- مفهوم «ربوبیت» 21
- الف) مالک و صاحب 21
- اشاره 21
- ج) مصلح و مدبر و مربی امور 22
- توحید در خالقیت، منشأ توحید ربوبی 25
- اشاره 27
- ١. فطرت دلیل بر توحید ربوبی 27
- ادله توحید ربوبی 27
- ٢. اتقان و نظاممندی عالم، دلیل بر توحید ربوبی 28
- الف) تلازم بین مقدم و تالی 28
- اشاره 28
- ب) نفی تالی 29
- نهی از اعتقاد به ربوبیت استقلالی برای غیر خداوند 30
- مشرکان و شرک در ربوبیت 32
- ١. تربیت در امور مادی 34
- تربیت غیر، به اذن خداوند 34
- مذمت مشرکان به جهت اعتقاد به استقلال معبودان خود 34
- اشاره 34
- ٢. تربیت در امور معنوی 34
- پاسخ 37
- شبهه: تلازم بین توحید ربوبی و الوهی 37
- کلام علوی مالکی در تلازم بین توحید ربوبی و الوهی (شرک ربوبی مشرکان) 41
- ٢. توحید در خالقیت 42
- اشاره 42
- خداوند، تنها خالق مستقل 42
- نهی از اعتقاد به خالقیت استقلالی برای غیر خدا 43
- خالقیت طولی خداوند نسبت به فعل انسان 43
- خالقیت غیر خدا به اذن خدا 44
- ارتباط بین ربوبیت و خالقیت 45
- ٣. توحید در ولایت وحاکمیت 45
- اشاره 45
- اشاره 47
- 4. توحید در قانونگذاری 47
- حاکمیت غیر خدا، به اذن خدا 47
- 5. توحید در مالکیت 49
- اعتقاد مشرکان به شرک در قانونگذاری 49
- اشاره 49
- مالکیت مجازی غیر خدا 52
- مالکیت مجازی غیر خدا، به مشیت خدا 53
- بخش دوم: توحید عملی 54
- اشاره 54
- فتاوای وهابیان 54
- اوّل: مفهوم عبادت (بحث مفهومی) 56
- اشاره 56
- مباحث توحید در عبادت 56
- اشاره 56
- مفهوم الوهیت 57
- بررسی اقوال 58
- دوّم: توحید در عبادت از دیدگاه قرآن (بحث حکمی) 60
- اشاره 60
- اقسام عبودیت 62
- اشاره 62
- ١. مملوکیت منفعت 63
- ٢. عبودیت اطاعت 63
- ٣. تعظیم به قصد ربوبیت یا الوهیت 64
- ارکان عبادت 65
- اشاره 65
- الف) خضوع با اعتقاد به الوهیت 66
- ب) خضوع با اعتقاد به ربوبیت 67
- اشاره 68
- سوم: مصداق عبادت 68
- اطاعت از دستورات الهی همراه با اعتقاد صحیح 73
- فرق بین توجه به کعبه و توجه به بتها 75
- تقسیم توحید نزد وهابیان 76
- نقد 76
- ارکان عبادت نزد وهابیان 77
- نقد وبررسی 78
- ارتباط بین توحید در خالقیت با توحید در عبادت 80
- دلیل فطرت بر توحید عبادی 80
- ارتباط بین توحید الوهی با توحید در عبادت 81
- ارتباط بین توحید ربوبی با توحید در عبادت 81
- عبادت بتها با اعتقاد به خالقیت و رزّاقیت استقلالی 82
- اشاره 85
- اشاره 85
- ١. دعا به معنای عبادت و پرستش 85
- انواع دعا وصدا زدن غیر 85
- الف) استعمال با (مِنْ دُونِ اللهِ) 85
- ب) استعمال با مَعَ اللهِ 88
- اشاره 88
- ٢. دعا به معنای طلب وخواستن واستغاثه 88
- الف) دعا در امر دنیوی 89
- ب) دعا در امر آخرت 90
- اشاره 91
- الف) متعدی با «إلی» 91
- ٣. دعوت به هدایت یا ضلالت 91
- ب) متعدی با لام 92
- 4. دعا به معنای ندا 93
- خلط وهابیان بین دعای عبادت ودعای طلب وخواستن 94
- 5. دعا به معنای ادعا 94
- شبهه: تلازم بین دعای طلب با دعای عبادت 97
- پاسخ 98
- مطلق دعا و صدا زدن عبادت نیست 99
- شبهه: تقیید دعای طلب در کلمات وهابیان 102
- پاسخ 104
- ٢. به نحو تبعیت 109
- دعای استقلالی، مخصوص خداوند متعال 109
- اشاره 109
- ١. به نحو استقلالیت 109
- اعمال به نیت است 110
- اشاره 113
- بخش سوم: بررسی آیات متشابهات 113
- شبهه اول: دعا عبادت است! ! 133
- اشاره 133
- پاسخ به شبهات 133
- شبهه دوم: کفر بودن قصد اولیا 147
- شبهه سوم: عدم اعتقاد کفار به ربوبیت بتها 150
- شبهه چهارم: همصدایی با مشرکان 151
- شبهه پنجم: نهی از صدا زدن غیرخدا 152
- شبهه ششم: روزی خواستن از خدا 153
- شبهه هفتم: رفع گرفتاری از سوی خدا 154
- شبهه هشتم: کفایت کردن خدا 155
- شبهه نهم: بطلان صدا زدن غیر خدا 156
- شبهه دهم: عدم اجابت دعا از سوی غیرخدا 157
- شبهه یازدهم: فقط صدا زدن خدا هنگام اضطرار 157
- شبهه دوازدهم: لزوم پناه بردن به خدا 158
- شبهه چهاردهم: خدا، تنها برطرفکننده گرفتاریها 159
- شبهه سیزدهم: ظلم بودن صدا زدن غیرخدا 159
- شبهه پانزدهم: گمراهی مشرکان از صدا زدن خدا 160
- شبهه شانزدهم: عدم امکان اجابت دعا از سوی غیرخدا 168
- شبهه هفدهم: نهی از صدا زدن کسی همراه با خدا 171
- کتابنامه 173
از «فا» تفریع استفاده میشود باید عبادت همراه با اعتقاد به الوهیت باشد؛ زیرا بین توحید در عبادت با توحید در الوهیت ارتباط است؛ و الوهیت به معنای جامعیت جمیع صفات جمال و کمال به نحو استقلال است به نحوی که همه را متحیر مینماید.
عبادت بتها با اعتقاد به خالقیت و رزّاقیت استقلالی
از برخی روایات استفاده میشود که مشرکان نسبت به بتها و خدایانشان اعتقاد به خالقیت و رازقیت استقلالی داشته و لذا آنها را عبادت میکردند. بدین جهت است که از پیامبر (ص) نقل شده که یحیی بن زکریا (ع) به قومش فرمود:
إِنَّ اللهَ عَزَّوَجَلَّ خَلَقَکُمْ وَ رَزَقَکُمْ، فَاعْبُدوهُ وَ لاتُشرِکُوا بِهِ شَیئاً.(1)
همانا خداوند عزّوجلّ شما را آفرید و به شما روزی داد؛ پس او را پرستش کنید و بر او هیچگونه شرکی نورزید.
بدرالدین حوثی در این باره میگوید:
. . . و آن احتجاج دلالت میکند بر اینکه مشرکان درباره خدایان خود اعتقادی را داشتند که اگر بر آنان ثابت بود بتها شریکان خدا در ملکش میشدند، همانگونه که خداوند متعال آن را اشاره کرده آنجا که میفرماید: (یا از غیر خدا شفیعانی را گرفتهاند. . . بگو که همه شفاعت برای خداست) . و همانگونه که قول خداوند آن را افاده کرده آنجا که میفرماید: (و میترسانند تو را به کسانی از غیر
1- مسند احمد، ح١٧١٧٠؛ صحیح ترمذی، ح ٢٨۶٣ و ٢٨۶۴؛ مستدرک حاکم، ج١، ص ١١٨؛ صحیح ابن خزیمه، ح ١٨٩۵؛ صحیح ابن حبان، ح۶٢٣٣.