توحید و اسماء و صفات صفحه 132

معنا پیدا می کند؟! پس معلوم است که امام (علیه السلام) معرفت خود خدا را _ نه معرفت عناوین و مفاهیم عامّه و نه تجلیّات و ظهور اسمای الهی را _ ممکن می داند و به همین جهت است که می گوید: پذیرفته نشدن دعاهای شما به سبب آن است که شما کسی را می خوانید که نمی شناسید.

این روایت نکته مهّم دیگری را نیز می رساند که با توجّه به روایات دیگری که بعداً ذکر خواهیم کرد، معلوم می شود. نکته این است که نقش مردم در معرفت، تسلیم و اقرار و اذعان و تصدیق است و اصل معرفت، فعل خداست. پس وقتی امام معرفت خدا را از آنان که دعاهایشان مستجاب نمی شود، نفی می کند، منظور این است که آنان در مقابل تعریف خداوند، او را تصدیق و به او اذعان نمی کنند و تسلیم او نمی شوند. عدم تسلیم و ایمان دو جهت دارد: یا به جهت آن است که انسان به جای تسلیم در مقابل تعریف او به تصوّر و توهّم و تعقّل او رو می آورد و در نتیجه، از معرفتی که خدا به او عنایت کرده دور می شود؛ یا به آن جهت است که فرد اعمال خود را با تکالیف الهی و وظایف بندگی خویش تطبیق نمی کند؛ و این موجب می شود که وی کسی را بخواند که وظیفه معرفتی خویش را در قبال او انجام نمی دهد. زیرا اگر به او ایمان داشته و معرفت او را پذیرفته باشد، دیگر نباید از پیش خود برای خویش اموری را مقرّر کند؛ بلکه باید گوش به فرمان و مطیع او باشد.

3. معرفه الله بالله در روایت سدیر صیرفی

امام صادق (علیه السلام) در روایتی _ که سدیر صیرفی نقل کرده است _ معرفت خدا به خدا و عدم واسطه در معرفت خدا را به صورت روشن تری بیان فرموده است. متن روایت چنین است :

مَنْ زَعَمَ أَن_َّهُ یَعْرِفُ اللَّهَ بِتَوَهُّمِ الْقُلُوبِ، فَهُوَ مُشْرِکٌ. وَ مَنْ زَعَمَ أَن_َّهُ یَعْرِفُ اللَّهَ بِالِاسْمِ دُونَ الْم_َعْنَی، فَقَدْ أَقَرَّ بِالطَّعْنِ؛ لِأَنَّ الِاسْمَ مُحْدَثٌ. وَ مَنْ زَعَمَ أَن_َّهُ یَعْبُدُ الِاسْمَ وَ الْم_َعْنَی، فَقَدْ جَعَلَ مَعَ اللَّهِ شَرِیکاً. وَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ یَعْبُدُ الْم_َعْنَی بِالصِّفَهِ لَا بِالْإِدْرَاکِ، فَقَدْ أَحَالَ عَلَی غَائِبٍ. وَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ یَعْبُدُ الصِّفَهَ وَ