توحید و اسماء و صفات صفحه 151

اوست که خود را به بندگانش معرّفی کند. وظیفه بنده در برابر معرفت خداوند متعال، تسلیم و اقرار و ایمان و اذعان به آن معرفتی است که از ناحیه او برایش میرسد. از این رو، هر کس طاعت و عبودیّتش نسبت به مولی و مالکش بیشتر باشد، معرفتش نسبت به او زیادتر خواهد شد و همین امر سبب نزدیکی بندگان به خدای تعالی است. به همین دلیل، وقتی معاویهبن وهب با جمعی از دوستان خود به محضر امام صادق (علیه السلام) شرفیاب شد، از ایشان پرسید :

ای فرزند رسول خدا، درباره روایتی که نقل شده است: «رسول خدا (صلی الله علیه و آله) خدا را دید» چه میفرمایید؟ آن حضرت خدا را به چه صورتی دید؟ و نیز در حدیثی که نقل میکنند «مؤمنان در بهشت خدایشان را میبینند» چه میفرمایید؟ به چه صورتی او را میبینند؟ امام (علیه السلام) فرمود :

یَا مُعَاوِیَهُ، مَا أَقْبَحَ بِالرَّجُلِ یَأْتِی عَلَیْهِ سَبْعُونَ سَنَهً أَوْ ثَمَانُونَ سَنَهً یَعِیشُ فِی مُلْکِ اللهِ الله وَ یَأْکُلُ مِنْ نِعَمِهِ ثُمَّ لَا یَعْرِفُ اللَّهَ حَقَّ مَعْرِفَتِهِ.

ثُمَّ قَالَ (علیه السلام): یَا مُعَاوِیَهُ، إِنَّ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) لَمْ یَرَ الرَّبَّ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی بِمُشَاهَدَهِ الْعِیَانِ وَ إِنَّ الرُّوْیَهَ عَلَی وَجْهَیْنِ: رُوْیَهُ الْقَلْبِ وَ رُوْیَهُ الْبَصَرِ. فَمَنْ عَنَی بِرُوْیَهِ الْقَلْبِ فَهُوَ مُصِیبٌ وَ مَنْ عَنَی بِرُوْیَهِ الْبَصَرِ فَقَدْ کَفَرَ بِاللَّهِ وَ بِآیَاتِهِ. (1)

ای معاویه، چه بد است که مردی هفتاد یا هشتاد سال عمر کند و در ملک خدا زندگی و از نعمتهایش استفاده کند و خدا را به حقّ معرفتش نشناسد! سپس فرمود: ای معاویه، همانا محمّد (صلی الله علیه و آله) خدای تعالی را به چشم ظاهر مشاهده نکرد. رؤیت به دو صورت است: رؤیت قلب و رؤیت چشم. کسی که به رؤیت قلبی معتقد باشد، به حق رسیده و آنکه به رؤیت به چشم باور دارد، به خدا و آیاتش کافر شده است.

در این حدیث شریف، حقّ معرفت خداوند متعال _ که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آن را نف_ی کرده بود _ اثبات شده است. در حدیث دیگری نقل شده است که امام