- مقدّمه ناشر 1
- درس اول: اهمّیّت معارف اعتقادی و معرفت خدا و معنای «معرفت» و «علم» 3
- اشاره 3
- 1. معرفت، عمل قلب 4
- اشاره 5
- 2. اهمّیّت معرفت خدا 5
- 2_1. معرفت خدا، هدف خلقت 6
- 2_2. برتری معرفت خدا بر سایر معارف 7
- اشاره 8
- 3. تفاوت معنایی معرفت و علم 8
- 3_1. معرفت در لغت 9
- 3_2. تفاوت علم و معرفت در بیان برخی صاحب نظران 11
- 3_3. تأمّلی در آراء صاحب نظران 13
- 4. خلاصه درس اوّل 15
- 5. خودآزمایی 16
- درس دوم: معرفت خدا فطری است _ آیات (1) 17
- اشاره 17
- 1_1. نظرهای لغت پژوهان و لغویان 18
- 1. فطرت در واژه نامه ها 18
- 1_2. خلاصه بحث 20
- 2_1. آیه فطرت 21
- 2. معرفت فطری خدا در قرآن 21
- 2_2. آیه «صبغه الله» 24
- 2_3. آیه «أ فی الله شکّ...» 26
- 2_4. آیه «حنفاء لله» 28
- 3. خلاصه درس دوم 29
- 4. خودآزمایی 30
- درس سوم: معرفت خدا فطری است - آیات (2) 31
- اشاره 31
- 1. آیات «لئن سألتهم من خلق السماوات...» 33
- 2. آیه «کان الناس...» 35
- 3. آیه «فذکّر إنّما أنت مذکّر» 40
- 4. آیات بأساء و ضرّاء 41
- 5. ظهور معرفت فطری در سختیها و گرفتاریها، و ایمان و کفر 45
- 6. خلاصه درس سوم 47
- 7. خودآزمایی 48
- درس چهارم: معرفت خدا فطری است «روایات» 49
- اشاره 49
- 1. احادیث فطری بودن معرفت خدا 51
- 2. احادیث فطرت عقول بر توحید 58
- 3. احادیث مفطور شدن حیوانات به معرفت خدا 61
- 4. خلاصه درس چهارم 63
- 5. خودآزمایی 64
- درس پنجم: مواقف تعریف عالم ارواح (1) 66
- اشاره 66
- 1. شواهدی بر وجود عوالم عهد 68
- 2. آیا عالم عهد یکی است؟ 70
- 3. خلقت ارواح 70
- 4. تواتر روایات خلقت ارواح پیش از ابدان 73
- 5. خلاصه درس پنجم 75
- 6. خودآزمایی 76
- اشاره 77
- درس ششم: مواقف تعریف - عالم ارواح (2) 77
- 1. شبهات وجود عالم ارواح 78
- 2. شبهه دیگر 81
- 3. خلقت دفعی ارواح 84
- 4. خلاصه درس ششم 86
- 5. خودآزمایی 87
- درس هفتم: مواقف تعریف - عالم ذرّ (1) 88
- اشاره 88
- 2. حکمت قرار دادن ارواح در ابدان 90
- 1. ارتباط عالم ذرّ و ارواح 90
- 3_1. آیه ذرّ 91
- 3. عالم ذرّ در قرآن 91
- 3_2. دیدگاه ها در مورد آیه ذرّ 95
- 4. خلاصه درس هفتم 98
- 5. خودآزمایی 99
- اشاره 101
- درس هشتم: مواقف تعریف - عالم ذرّ (2) 101
- 1. روایات عالم ذرّ 102
- 3_1. مرحوم شیخ حرّ عاملی 111
- 2. تواتر روایات عالم ذرّ 111
- 3. نظرهای برخی از دینپژوهان درباره روایات عالم ذرّ 111
- 3_3. مرحوم نمازی شاهرودی 112
- 3_2. مرحوم علّامه امینی 112
- 3_4. مرحوم ملکی میانجی 113
- 3_5. آیه الله جهرمی شریعتمداری 113
- 4. شبهات عالم ذرّ 113
- 5. خلاصه درس هشتم 116
- 6. خودآزمایی 117
- درس نهم: معرفت خدا به خدا 118
- اشاره 118
- 1. خدا، تنها راه شناخت خدا 120
- 3. عینیّت معرفت الله بالله با معرفت فطری خدا 121
- 2. بیان معرفت با اوصاف تنزیهی 121
- 4. ظهور خدا به واسطه اسماء 123
- 5. امتناع معرفت خدا به خلق 124
- 6. خلاصه درس نهم 126
- 7. خودآزمایی 127
- درس دهم: نفی واسطه در معرفت خدا 128
- اشاره 128
- 1. گُم بودن از معرفت 129
- 2. معرفت خدا، شرط استجابت دعا 131
- 3. معرفه الله بالله در روایت سدیر صیرفی 132
- 4. بیان علّامه طباطبایی؛ ذیل روایت سدیر صیرفی 136
- 5. نتیجه روایات معرفه الله بالله 138
- 6. خلاصه درس دهم 141
- 7. خودآزمایی 141
- اشاره 143
- درس یازدهم: روایات به ظاهر مخالف با روایات معرفه الله بالله 143
- 1. نفی الوهیّت از آنچه به خودی خود شناخته می شود 144
- 2. آنچه به خودی خود شناخته شود، مصنوع است. 146
- 3. قصور قوای ادراکی از معرفت خدا 148
- 4. کوتاهی خلق از معرفت خدا 150
- 5. خلاصه درس یازدهم 155
- 6. خودآزمایی 156
- درس دوازدهم: معرفت صنع خداست (1) 157
- اشاره 157
- 1. آیات قرآن 159
- 1_1. هدایت به عهده خداست. 159
- 2. روایات 162
- 1_2. بیرون بودن معرفت خدا از توانایی انسان 162
- 3. خلاصه درس دوازدهم 168
- 4. خودآزمایی 168
- اشاره 170
- درس سیزدهم: معرفت صنع خداست (2) 170
- 1. وابسته بودن ایمان و کفر بر اعطای معرفت 171
- 2. اکتسابی نبودن معرفت 173
- 3. ناتوانی آفریدهها بر اکتساب معرفت 175
- 4. نتیجه آیات و روایات یادشده 178
- 5. هدایت و معرفت اوّلی و ثانوی 179
- 6. خلاصه درس سیزدهم 182
- 7. خودآزمایی 183
- اشاره 184
- درس چهاردهم: معرفت صنع خداست (روایاتِ به ظاهر معارض) 184
- 1. معرفت، سرلوحه دین و دینداری 186
- 2. سرلوحه عبادت، معرفت خدا 188
- 3. امر خداوند متعال به کسب علم و معرفت 189
- 4. معرفت، بهترین اعمال و واجبترین فرائض 191
- 5. حلّ تعارض ظاهری دو گروه روایات و وجه جمع آنها 195
- 6. خلاصه درس چهاردهم 199
- 7. خودآزمایی 200
- اشاره 202
- درس پانزدهم: انسداد راه معرفت خدا از سوی بندگان 202
- 1. نهی از تفکّر و تکلّم درباره خدا 204
- 2. ناتوانی قوای بشری از معرفت خدا 205
- 3. نقش عقل در معرفت خدای تعالی 207
- 5. نقش پیامبران و اوصیا در معرفت خدا 210
- 4. بداهت معرفت خدا 210
- 6. خلاصه درس پانزدهم 213
- 7. خود آزمایی 213
- اشاره 214
- درس شانزدهم: توح_ی_د 214
- 1. توحید همان معرفت فطری است. 215
- 2. انواع توحید 217
- اشاره 217
- 2_1. توحید ذاتی 218
- 2_2. توحید صفاتی 220
- 2_3. توحید افعالی 222
- 2_4. توحید عبادی 224
- 3. خلاصه درس شانزدهم 226
- 4. خودآزمایی 227
- اشاره 228
- درس هفدهم: اسما و صفات (1) 228
- 1. معنای لغوی اسم و صفت 229
- 2. معنای اسم و صفت در روایات اهل بیت (علیهم السلام) 230
- 3_1. تنزیه خدا از توصیف بندگان 232
- 3. روایات گونه گون اهل بیت (علیهم السلام) در اسما و صفات 232
- 3_2. توصیف خدا به خود او 234
- 3_3. نفی صفات از خداوند متعال 235
- 4. برگشت صفات به تنزیه 238
- 5. خلاصه درس هفدهم 239
- 6. خودآزمایی 240
- اشاره 241
- درس هجدهم: اسما و صفات (2) 241
- اشاره 243
- 1. اشتراک لفظی در اسما و صفات 243
- جواب 246
- اشکال 246
- 2. اسما و صفات مخلوق و غیر خدایند 248
- 3. صفات ذات و صفات فعل 249
- 4. خلاصه درس هجدهم 256
- 5. خودآزمایی 257
- فهرست منابع 258
اشاره :
از دانشجو انتظار می رود که پس از مطالعه این درس، با معنای فطرت در لغت آشنا شود؛ مراد از فطری بودن معرفت خدا، «صبغه الله» و «حنیف» بودن دین اسلام را بداند و از تفسیر آیاتی که هر گونه شکّ و تردید در درباره خداوند متعال را نفی کرده اند، آگاهی یابد.
در درس پیش، بیان شد که معرفت به معنای ادراک عین شیء است و با ادراک شیء از طریق آثار آن هم منافاتی ندارد. در این درس، پس از بررسی معنای لغوی فطرت، برخی از آیاتی که معرفت خدای تعالی را فطری بشر معّرفی کرده است، مطرح خواهد شد.
1. فطرت در واژه نامه ها
1_1. نظرهای لغت پژوهان و لغویان
احمدبن فارس در مقاییس اللّغه می نویسد :
«فطر»: الفاء و الطاء و الراء، أصل صحیح یدلّ علی فتح شیء و إبرازه؛ من