توحید و اسماء و صفات صفحه 226

3. خلاصه درس شانزدهم

Ë معرفت خدای تعالی همان توحید اوست.

Ë توحید امری همگانی است و همه زبان ها بر آن گویاست.

Ë توحید در حقیقت دو قسم است: توحید ذاتی و صفاتی.

Ë توحید ذاتی یعنی اعتقاد به بینونت تام میان خدا و خلق و عدم توصیف، توهّم و تعقّل او.

Ë صفات خداوند متعال در یک تقسیم، به صفات ازلی و حدوثی تقسیم شده است.

Ë صفات ازلی صفاتی اند که نفی آن ها از خداوند صحیح نیست، ولی نفی صفات حدوثی از او اشکالی ندارد.

Ë توحید افعالی («لا مؤثّر فی الوجود إلّا اللّه» یا «لا خالق إلّا اللّه»و...) در حقیقت، توحید در صفات است.

Ë از صفاتی که مربوط به توحید افعالی، یعنی توحید در فاعلیت باشد، به عنوان توحید افعالی یاد می شود؛ مثل رازقیّت، فاعلیّت، خالقیّت و...

Ë از صفات و کمالاتی که به عنوان فعل محسوب نمی شود، به توحید در صفات تعبیر می شود؛ مثل عالم، قادر، حی و....

Ë توحید صفاتی یعنی این که خداوند متعال از نظر صفاتِ کمال یگانه است.

Ë منظور از توحید افعالی این است که هیچ فاعلی در عرض فاعلیّت خدای تعالی وجود ندارد و هر فاعلی به غیر از خدا، به مشیّت خدا فاعل است؛ امّا خدا فاعل مستقل است.

Ë همه انسان ها دارای مشیّت و اراده و اختیارند و نقش خدا تنها تقدیر و اذن به تحقّق اراده آن هاست؛ لذا فعل انسان ها به خودشان منتسب است نه به خدا.

Ë توحید عبادی یعنی هیچ کس غیر از خداوند متعال سزاوار عبودیّت نیست.