توحید و اسماء و صفات صفحه 248

2. اسما و صفات مخلوق و غیر خدایند

از امام جواد (علیه السلام) نقل کردیم که فرمود:

تصویر و الفبا و حروف اسما و صفات ازلی نیست؛ بلکه خدا بود و خلقی نبود. سپس اسما و صفات را خلق کرد تا وسیلهای میان او خلقش باشند و بندگان او را به وسیله آنها عبادت و به او تضرّع کنند. اسما و صفات ذکر اویند و خدا بود و ذکری وجود نداشت... . (1)

امام صادق (علیه السلام) میفرماید:

إِنَّمَا عَرَفَ اللَّهَ مَنْ عَرَفَهُ بِاللَّهِ فَمَنْ لَمْ یَعْرِفْهُ بِهِ فَلَیْسَ یَعْرِفُهُ إِنَّمَا یَعْرِفُ غَیْرَهُ. لَیْسَ بَیْنَ الْخَالِقِ وَ الَْمخْلُوقِ شَیْءٌ وَ اللَّهُ خَالِقُ الْأَشْیَاءِ لَا مِنْ شَیْءٍ یُسَمَّی بِأَسْمَائِهِ فَهُوَ غَیْرُ أَسْمَائِهِ وَ الْأَسْمَاءُ غَیْرُه. (2)

تنها کسی خدا را میشناسد که خدا را به خدا شناخته است. کسی که خدا را به خدا نشناخته، خدا را نشناخته؛ بلکه کسی دیگر را شناخته است. بین خالق و مخلوق چیز دیگری نیست و خدا همه اشیا را از هیچ خلق کرده است. به اسمهایش نامیده میشود و او غیر اسمهایش است و اسمهایش هم غیر اویند.

و همچنین میفرماید:

الِاسْمُ غَیْرُ الْمُسَمَّی. فَمَنْ عَبَدَ الِاسْمَ دُونَ الْم_َعْنَی، فَقَدْ کَفَرَ وَ لَمْ یَعْبُدْ شَیْئاً. وَ مَنْ عَبَدَ الِاسْمَ وَ الْم_َعْنَی، فَقَدْ کَفَرَ وَ عَبَدَ اثْنَیْنِ. وَ مَنْ عَبَدَ الْم_َعْنَی دُونَ الِاسْمِ فَذَاکَ التَّوْحِید.... لِلَّهِ تِسْعَهً وَ تِسْعِینَ اسْماً. فَلَوْ کَانَ الِاسْمُ هُوَ الْمُسَمَّی، لَکَانَ کُلُّ اسْمٍ مِنْهَا إِلَهاً. وَ لَکِنَّ اللَّهَ مَعْنًی یُدَلُّ عَلَیْهِ بِهَذِهِ الْأَسْمَاءِ وَ کُلُّهَا غَیْرُه. (3)

اسم غیر مسمّاست. کسی که اسم را بدون معنا بپرستد، کافر شده و چیزی را عبادت نکرده است و کسی که اسم و معنا را عبادت کند، کافر شده و دو

1- . توحید صدوق/ 193.
2- . توحید صدوق / 143؛ بحارالانوار 4 / 160.
3- . کافی 1 / 87.