توحید و اسماء و صفات صفحه 34

نکات

الف) این آیات به صراحت، دلالت دارد که همه انسانها خدا را میشناسند. و اگر به آنان تذکّر داده شود، به او اقرار و به خالقیّت، ربوبیّت، رازقیّت و الوهیّت او اعتراف میکنند. یعنی همه انسانها با تذکار پیامبران و با توجّه به معرفتی که از خدای تعالی به واسطه خود او پیدا کردهاند، اقرار میکنند که خداست که آنان را آفریده و تدبیر امورشان به دست اوست و روزیدهنده فقط اوست؛ امّا با وجود این، میدانند که او را به هیچکدام از قوای ادراکی خود نمیتوانند بشناسند و شناخت او در اختیارشان نیست که هر وقت بخواهند او را ادراک کنند. به همین جهت است که او «الله» نامیده شده است؛ یعنی با اینکه او را میشناسیم، ولی از درک او به قوای ادراکی خود عاجز و ناتوانیم پس در او متولّه و در حیرت هستیم.

ب) در حدیث زراره از امام باقر (علیه السلام) به این امر تصریح شده که این آیات در زمینه معرفت فطری است. امام باقر (علیه السلام) میفرماید :

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله): «کُلُّ مَوْلُودٍ یُولَدُ عَلَی الْفِطْرَهِ»؛ یَعْنِی: الْم_َعْرِفَهَ بِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَالِقُهُ. کَذَلِکَ قَوْلُهُ (وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّهُ). (1)

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «هر مولودی بر فطرت به دنیا میآید»؛ یعنی: بر شناخت به اینکه خداوند متعال، خالق اوست. و این است معنای آیه شریفه: «اگر از آنان بپرسی خالق آسمانها و زمین کیست؟ میگویند: خدا.»

ج) در حدیثی دیگر، ابوهاشم جعفری از امام جواد (علیه السلام) میپرسد :

مَا مَعْنَی الْوَاحِدِ؟ قَالَ: الَّذِی اجْتَِماعُ الْأَلْسُنِ عَلَیْهِ بِالتَّوْحِیدِ، کَمَا قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: (وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّهُ). (2)