توحید و اسماء و صفات صفحه 69

الْمُوْمِنِینَ مِنْ طِینَهِ الْجِنَانِ وَ أَجْرَی فِیهِمْ مِنْ رِیحِ رُوحِهِ؛ فَلِذَلِک الْمُوْمِنُ أَخُو الْمُوْمِنِ لِأَبِیهِ وَ أُمِّهِ. فَإِذَا أَصَابَ رُوحاً مِنْ تِلْک الْأَرْوَاحِ فِی بَلَدٍ مِنَ الْبُلْدَانِ حُزْنٌ حَزِنَتْ هَذِهِ؛ لِأَنَّهَا مِنْهَا.(1)

فدایت شوم، بسا می شود که محزون می شوم، بدون این که مصیبتی یا حادثه ای بر من رسد و این حزن چنان است که خانواده و دوستم نیز آن را از رخسارم درمی یابند.

امام (علیه السلام) فرمود: آری ای جابر، همانا خداوند متعال مؤمنان را از طینت بهشتی خلق کرد و از نسیم روح خویش بر آن ها جاری نمود؛ بنابراین، مؤمن برادر پدری و مادری مؤمن است. پس آن گاه که یکی از روح ها را در شهری از شهرها اندوهی رسد، روح های دیگر نیز از آن غمگین می شوند؛ چون همه از یک گوهرند.

در دو حدیث دیگر از امام باقر و امام صادق (علیهما السلام) نقل شده است که آن دو بزرگوار به شیعیانشان فرمودند.

لَمْ تَتَوَاخَوْا عَلَی هَذَا الْأَمْرِ وَ إِنَّمَا تَعَارَفْتُمْ عَلَیْهِ.(2)

شما بر محور ولایت برادری نکرده، بلکه براساس آن، با یکدیگر آشنا شده اید.

مرحوم ملا صالح مازندرانی در توضیح حدیث مذکور می نویسد:

شاید مراد این است که برادری بر ولایت و برادری دینی، در عالم ارواح برای شما ثابت شده است نه این که امروز و در این دنیا تحقّق پیدا کند.(3)

سپس ایشان روایاتی را که در باب خلقت ارواح وارد شده به عنوان مؤیّد این مطلب نقل می کند.

در بحث خلقت ارواح، روایاتی در این باره ذکر خواهیم کرد که خداوند متعال

1- . کافی 2/166؛ بحارالانوار 58 / 147.
2- . کافی 2 / 168.
3- . شرح اصول کافی 9 / 36.