توحید و اسماء و صفات صفحه 86

مسئله در بحث عالم ذرّ ذکر خواهد شد. سخن مرحوم جزائری تعجّب انگیز است؛ زیرا او به عالم ذرّ معتقد است و خروج ذرّیّه آدم از پشت او و تعلّق ارواح به آن ها را قبول دارد؛ با این حال، چنین تأویلی در سخن او دیده می شود. او حدیثی ذکر می کند مبنی بر این که خداوند متعال آن گاه که خواست آدم را خلق کند، طینتی آفرید؛ سپس آن را دو قسمت کرد و به اصحاب یمین فرمود: «کونوا خلقاً بإذنی. فکانوا خلقاً بمنزله الذرّ : به اذن من خلق شوید. پس آنان خلقی به صورت ذرّ شدند.» و این امر درباره اصحاب شمال هم صورت گرفت؛ سپس آن ها را به دخول در آتش تکلیف کرد. اصحاب یمین اجابت نمودند و اصحاب شمال عصیان کردند. و این امر سه بار در مورد آن ها تکرار گردید و آنان همه در هر سه بار، عصیان کردند. بعد دوباره همه را به صورت طین در آورد و از آن، حضرت آدم را خلق کرد.

او از این حدیث نتیجه می گیرد که :

این حدیث دلالت دارد که این تکلیف برای ارواحی بوده است که تعلّق به ذرّات پیدا کرده بودند، پیش از آن که حضرت آدم را خلق کرده باشد.

و سپس می نویسد.

و بعد از آن که حضرت آدم را خلق و تصویر کرد، همین ذرّات را از پشت او بیرون کشید و ارواح را به آن ها متعلّق کرده، سپس از آن ها عهد و میثاق گرفت.(1)

4. خلاصه درس ششم

Ë وجود استقلالی ارواح هیچ استبعادی ندارد و در روایات اهل بیت (علیهم السلام) به وجود ارواح مستقل از ابدان تصریح شده است.

Ë آگاهی نداشتن از عالم ارواح دلیل درستی برای انکار آن نیست.

Ë اعتقاد به خلقت ارواح قبل از ابدان، با قول به تناسخ متفاوت است.