نوجوان و توحید صفحه 33

امام سخن خود را آغاز کرد و او با اشتیاق می شنید و مطالب را به دقت می نگاشت و هرگز احساس خستگی نمی کرد. امام در قسمتی از سخنانش، به نظم موجود در جهان اشاره کرد و این نظم و انسجام را دلیل بر وجود خدای یگانه دانست. سخن امام که به این جا رسید، مفضّل از امام اجازه خواست و پرسید: سرور من! گروهی این نظم را از طبیعت می دانند و وجود پروردگار را انکار می کنند. به آنان چگونه پاسخ دهیم؟

امام فرمود: از این افراد بپرس که منظورشان از طبیعت چیست؟ از دو حال خارج نیست یا به وجود علم و قدرت برای طبیعت باور دارند که در این صورت، ما با آنان اختلافی نداریم؛ چون آنان نیز پروردگاری را که دارای علم و قدرت است، پذیرفته اند. فقط اختلاف در مصداق است، گرچه آنان به اشتباه می روند و نام آن را طبیعت می گذارند. یا اینکه آنان علم و قدرتی برای طبیعت در نظر نگرفته اند، ولی برای آنچه در این جهان رخ می دهد، حکمتی پذیرفته اند که ما آن را به پروردگار حکیم نسبت می دهیم؛ یعنی ما برای این افعال حکیمانه، علت فاعلی قایلیم که آن وجود خداست، ولی آنان، علت فاعلی را نمی پذیرند و به علت غایی معتقدند. ما با آنان مشترکیم؛ یعنی از علت غایی و هدفمند بودن این جهان، باز هم می توان وجود پروردگار را ثابت کرد. گرچه آنان خود به این حقیقت اعتراف نکنند.(1)

2. دلیل نظم

اشاره

حسین، دانشجوی فعال و کنجکاوی بود. در نشست های علمی از او به