وحدت یا توحید؟!: نگرشی بر نظریه استاد حسن زاده آملی صفحه 62

تفسیرات گوناگون وحدت وجود!!

وحدت وجودیان هنگامی که با سیل انتقادات اهل دین و برهان مواجه می شوند، برای فرار از اشکالات منتقدین می گویند:

وحدت وجود معانی گوناگونی دارد که بعضی از آن ها باطل است و بعضی دیگر صحیح می باشد!!

اما کمترین تأمل نشان می دهد حقیقتِ معنای وحدت وجود یک چیز بیشتر نیست، و آن همین است که:

آنچه موجود است حقیقتی واحد است که نه آغازی دارد، نه انجامی؛ و نه ابتدایی دارد، نه انتهایی؛ و نه خالقی دارد، نه آفریننده ای؛ بلکه همین حقیقت واحد هر لحظه به صورتی درمی آید و هر آن به شکلی در تجلی و ظهور است.

ارائه تفسیرهای مختلف برای وحدت وجود امری کاملا صوری و ظاهری است نه درونی و محتوایی، و این کار تنها برای سرپوش گذاشتن بر مخالفت آشکار عقیده وحدت وجود با عقل و شرع به میدان آمده است. وحدت وجودیان همان معنای واحدی را که گفتیم با تعبیرات مختلف و مثال های گوناگون بیان می دارند، گاهی مثال "موج و دریا" می آورند، دیگرگاه "نفس و قوای آن" یا "آینه و عکس های متعدد" را شاهد قرار می دهند، گاهی به "عدد و نور و مراتب آن دو" مثال می زنند؛ ایشان گاهی اشیا را "اجزای ذات خدا" (یعنی همان وجود بی سر و ته) می گویند، و گاهی آن ها را "مراتب وجود او"