خلاصه دروس عقاید: توحید صفحه 27

در این روایت، علاوه بر بیان این نکته که معرفت خدا فقط به خود او محقّق می گردد، هر گونه واسطه در معرفت خداوند متعال که به صورتی بتواند از خدا حکایت کند و تصوّر و توهّمی از او به انسان بدهد، نفی شده است و این گونه بیان گردیده که هر کس خدا را به خود او نشناسد، غیر او را شناخته و مشرک شده است.

معرفت خدا به خدا، همان معرفت فطری

امام صادق (علیه السّلام) می فرمایند: أَنَّهُ قَدِ اِحْتَجَّ عَلَیْکُمْ بِمَا قَدْ عَرَّفَکُمْ مِنْ نَفْسِهِ.(1) او با شناساندن خودش به شما، حجّت را بر شما تمام کرده است .

این حدیث ، با توجه به روایت دیگری از امام رضا (علیه السّلام) که در آن می فرمایند: « بِالْفِطْرَهِ تَثْبُتُ حُجَّتُهُ»(2) «به فطرت الهی، حجّت خدا ثابت می شود»، گویای این نکته است که معرفت خدا به خدا، همان معرفت فطری است و حجّت بر خلق با همان معرفت فطری تمام می گردد؛ چراکه اگر آن معرفت تحقّق نمی یافت، احدی خالق و رازق و خدای خویش را نمی شناخت و حجّت بر خلق تمام نمی شد.

امتناع معرفت خدا به خلق (غیرخدا)

1. در دعایی که از امام صادق (علیه السّلام) نقل شده، چنین می خوانیم: