خلاصه دروس عقاید: توحید صفحه 43

معرفت خداوند است، و همچنین احادیثی که نشان دهندۀ عجز قوای ادراکی بشر از معرفت خداوند متعال می باشد، به این نتیجه می رسیم که «معرفت» در روایات، دو معنای جدای از هم داشته و باید در هر روایت ، برای فهم درست آن حدیث ، مدلول متناسب با آن روایت را انتخاب نمود.

معنای اوّل معرفت که مدلول دستۀ اوّل از روایات می باشد، شناخت و آگاهی نسبت به خدای متعال است که وظیفۀ بندگان نبوده، بلکه به عهدۀ خداوند عزّوجلّ و فعل و صنع او می باشد.

و امّا معنای دوم معرفت که در دستۀ دوم از روایات به آن اشاره شده، انفعال بندگان در مقابل این فعل الهی و تسلیم وتصدیق و ایمان آنان در برابر معرفتی است که خدای متعال به آنان عطا می نماید.

به عبارت دیگر، معرفت در روایاتی که به عنوان فعل بشربه کار رفته ، در برخی از آنها به معنای تصدیق و تسلیم و ایمان است، چنانکه ابوحمزه از امام باقر (علیه السّلام) نقل می کند که ایشان فرمودند:

إِنَّمَا یَعْبُدُ اَللَّهَ مَنْ یَعْرِفُ اَللَّهَ فَأَمَّا مَنْ لاَ یَعْرِفُ اَللَّهَ فَإِنَّمَا یَعْبُدُهُ هَکَذَا ضَلاَلاً.

قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَمَا مَعْرِفَهُ اَللَّهِ؟

قَالَ تَصْدِیقُ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ تَصْدِیقُ رَسُولِهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ مُوَالاَهُ عَلِیٍّ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ وَ اَلاِئْتِمَامُ بِهِ وَ بِأَئِمَّهِ اَلْهُدَی عَلَیْهِمُ اَلسَّلاَمُ وَ اَلْبَرَاءَهُ إِلَی اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ عَدُوِّهِمْ هَکَذَا یُعْرَفُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ .(1)