خلاصه دروس عقاید: توحید صفحه 46

در محدوده شناخت و احاطۀ ذهن و ضمیر عاقل قرار می گیرد؛ چراکه هر چیزی که عاقل به عقل خویش به آن برسد، مخلوق است نه خالق.

نقش عقل در معرفت خداوند

اگرچه در روایات هرگونه تفکّر و تعقّل در مورد خدای تعالی مورد نهی اکید قرار گرفته و تمام قوای ادراکی انسان، حتّی عقل از ادراک خدا عاجز دانسته شده اند، لکن این بدان معنا نیست که عقل هیچ شأنی در معرفت خدا ندارد، بلکه معرفت خداوند متعال برای انسان، به تعریف الهی و با دریافت عقل تحقّق پیدا کرده است. انسان به نور عقل این فعل الهی را دریافت می کند و عقول به معرفت خدای تعالی مفطور و مخلوق و سرشته شده اند.

امام صادق (علیه السّلام) در این باره می فرمایند:

أسْألُکَ بِتَوْحِیدِکَ الَّذِی فَطَرْتَ عَلَیْهِ الْعُقُول.(1) خداوندا! تو را به توحیدت می خوانم که خردها را بر آن مفطور کردی.

همچنین در دعای فرج صبح جمعه چنین می خوانیم:

یَا مَنْ فَتَقَ الْعُقُولَ بِمَعْرِفَتِهِ .(2) ای خدایی که عقل ها را بر معرفت خویش آفریدی .