خلاصه دروس عقاید: توحید صفحه 53

به توحید ذاتی، صفاتی، افعالی و عبادی تقسیم شده است. اگرچه توحید در حقیقت تنها به دو قسمِ توحید ذاتی و توحید صفاتی تقسیم می گردد، ولی ما هم توحید را از منظر تقسیم بندی مشهور بررسی می نماییم .

1. توحید ذاتی

در متون دینی، خداوند متعال به دو وصف «واحد» و «احد» توصیف شده است. این دو واژه که ریشۀ مشترکی دارند، در معنا نیز تفاوت چندانی با هم ندارند. امام باقر (علیه السّلام) به این نکته تصریح نموده و فرموده اند:

الأحَدُ و الواحِدُ بِمَعنی واحِد؛ و هُوَ المُتَفَرِّدُ الّذی لا نَظیرَ لَهُ ، و التَّوحیدُ الإقرارُ بِالوَحدَهِ و هُوَ الانفِرادُ ، و الواحِدُ المُتَبائنُ الّذی لا یَنبَعِثُ مِن شَیءٍ ، و لا یَتَّحِدُ بِشَیءٍ.(1) احد و واحد به یک معناست. و مراد از آن فردی است که نظیری برای او نیست. واحد شخصی است که با دیگران کمال بینونت را دارد و از چیزی به وجود نیامده و با چیزی متّحد نمی شود.

پس توحید ذاتی یعنی اعتقاد به این که خدای تعالی از حیث ذات، نظیر و شبیه ندارد و از چیزی به وجود نیامده و با چیزی اتّحاد پیدا نمی کند. به عبارت دیگر، توحید ذاتی یعنی اعتقاد به بینونت تامّ میان خدا و خلق، به گونه ای که هیچ جهت اشتراک و شباهتی میان آن ها وجود نداشته و از یکدیگر خالی هستند.