مبانی قرآنی خطبه ی فدکیه جلد 3 صفحه 211

قرآن کریم است که اگر به کوه نازل گردد (لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلی جَبَلٍ...)1 از پرتو عظمت قرآن کوه متلاشی می گردد. آن حضرت نیز در سخنی کوتاه فرمود: « لَوْ أحبنی جبلٌ لتهاتف ؛ (1) اگر کوهی مرا دوست بدارد در هم فرو ریزد».

بدون شک، حکیمان ستایشگر و وصف نمای او، به جز نمی از یم بی کران عظمتش را ننوشند، چرا که بزرگی اش برای احدی جز ذوات مقدس معصومین علیهم السلام دست نیافتنی است. امام علی علیه السلام چون لب به ستایش خدا می گشاید، اعجاز آفرینش تجلی می کند و چنان خدای را توصیف می کند که ثقه جلیل و پارسای دلیل، کلینی، در پایان آن خطبه می گوید:

وَ هذِهِ الخطبه مِنْ مشهورات خطبه ...؛ (2) این خطبه از خطبه های مشهور آن حضرت است... و برای کسی که جوینده علم توحید است همین خطبه کافی است... اگر زبان جن و انس گرد هم آیند و در جمع آنها پیامبری نباشد و بخواهند خدای را بستایند و توحید را همانند علی علیه السلام - که پدر و مادرم فدایش باد - بیان کنند قادر نخواهند بود.

صدرالمتألهین بر سخن مرحوم کلینی قدس سره ایراد گرفته و گفته نه همه پیامبران، بلکه پیامبرانی بزرگ چون حضرت نوح و ابراهیم علیهما السلام(3) هستند که می توانند توحید را چون علی علیه السلام توصیف نمایند.

ابوعلی سینا که خود اعجوبه ای در میان مردم است، و دارای مطالب نغز و ستودنی بی شماری است به گونه ای که اعجاب فخر رازی را برانگیخته و در تحسین وی می گوید: «تاکنون مقامات عارفان و علوم اهل معرفت را نه قبل از بوعلی و نه بعد از وی کسی به این نضد و نظم برهانی نیاراسته است».(4)

همین ابن سینا در شأن علی علیه السلام می گوید: «او همانند معقول در بین محسوس بود».(5) پس علی علیه السلام عقل است، و دیگران حس. عقل جامع کلیات و سرچشمه جوشان فیض معارف است.

1- (2) نهج البلاغه، کلمات قصار، ص 379، ش 111.
2- (3) اصول کافی، ج 1، باب جوامع التوحید، صص 182-185.
3- (4) شرح اصول کافی، صدرالمتألهین، ص 342.
4- (5) شرح اشارات و تنبیهات، نمط نهم، فصل یکم.
5- (6) معراج نامه، ص 94.