مبانی قرآنی خطبه ی فدکیه جلد 3 صفحه 212

احمد بن حنبل، پیشوای مذهب حنبلی پیرامون علی علیه السلام می گوید: «آن حضرت به خلافت زینت داد نه آن که خلافت سبب زینت وی شده باشد».(1) خلیل بن احمد فراهیدی بصری در ستایش علی علیه السلام می گوید: «چه بگویم در حق کسی که دوستان او مناقب وی را از ترس دشمن کتمان کردند و دشمنان وی آنها را به دلیل حسد و کینه پنهان نمودند، ولی مناقب آن حضرت در بین این دو کتمان تجلی کرد و مشرق و مغرب زمین را لبریز ساخت».(2)

از او پرسیدند به چه دلیل علی بن ابی طالب علیه السلام «امام الکُلّ فی الکُلّ» است. او گفت: «به این دلیل که همگان نیازمند علی علیه السلام هستند و او از همه بی نیاز است».(3)

فخر رازی هم در تبیین شخصیت علی علیه السلام گوید: « وَ مَنِ اتَّخَذَ عَلِیّاً إمَاماً لِدینِهِ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَهِ الوُثْقی فی دِینِهِ وَ نَفْسِهِ ؛ (4) آن کسی که علی علیه السلام را پیشوای دین خود قرار دهد در جان و دینش به دست گیره محکم خدا تمسک یافته است».

عمرو بن بحر، معروف به جاحظ بصری در ستایش آن حضرت می گوید:

«هر وقت نامی از سبقت در اسلام و تقدم در آن به میان آید، هر زمان که از فقاهت در دین کلامی مطرح شود، هرگاه زهد در اموالی که مورد مشاجره مردم است بازگو گردد، هر زمان از بخشیدن و کمک به همسایگان سخنی به میان آید، کسی جز علی علیه السلام در همه این فضایل نام آور نمی باشد».(5)

او از نظّام نقل می کند: «گفتار درباره علی بن ابی طالب سخت است، زیرا اگر گوینده حق او را وفا کند غلو کرده و اگر از حق او بکاهد جفا کرده است، و میانه بین وفا و جفا بسیار سخت و دقیق است و به جز حاذق و ذکی به آن نمی رسد».(6)

1- (1) تاریخ دمشق، ج 42، ص 446.
2- (2) تنقیح المقال، ج 1، ص 403، ش 3769؛ الرواشح السماویه، ص 203.
3- (3) تنقیح المقال، ج 1، ص 403، ش 379.
4- (4) تفسیر کبیر، فخر رازی، ج 1، ص 207.
5- (5) رسائل جاحظ، ج 4، ص 125.
6- (6) امالی، شیخ طوسی، ص 588، ح 1218؛ مناقب، ابن شهرآشوب، ج 3، ص 214.