مبانی قرآنی خطبه ی فدکیه جلد 3 صفحه 222

همین مفهوم را ابوزرعه از جدش از رسول خدا صلی الله علیه و آله در حجه الوداع نقل می نماید.

3. در کتاب حدود و در خطبه حجه الوداع نظیر همین عبارت نقل گردیده است. رسول خدا صلی الله علیه و آله بنا بر این نقل فرمود: « لاترجعوا بعدی کفّاراً یضرب بعضکم رقاب بعض ...».(1)

4. آن حضرت در حدیثی صریح تر می فرماید:

ثمّ یؤخذ برجالٍ مِنْ اصحابی ذات الیمین و ذات الشمال ...؛ گروهی از اصحاب من در محشر به طرف راست و چپ از جایگاه من (حوض) منحرف می شوند. آن گاه می گویم اینها اصحاب من هستند کجا می روند؟ جواب می رسد: همین اصحاب تو پس از اینکه از آنان مفارقت کردی به آیین جاهلیت و اعقابشان بازگشتند. آن گاه من همانند عبد صالح عیسی بن مریم می گویم: تا زمانی که زنده بودم بر آنان مراقب و گواه بودم و از هنگامی که مرا قبض روح نمودی تو خود بر آنان مراقب و گواهی.

5. در آخر تفسیر سوره مائده از سعید بن جبیر از ابن عباس نقل شده که رسول الله صلی الله علیه و آله در توصیف اوضاع روز رستاخیز چنین فرمود: « اَلا وَ انّه یجَاءُ برجالٍ مِنْ امتی فَیُؤخذ بهم. ..»؛ (2) آگاه باشید! به تحقیق مردانی از امت مرا در محشر می آورند و آنها را به طرف چپ جایگاه من می برند. آن گاه می گویم: پروردگارا! اینان اصحاب من هستند! جواب می آید تو نمی دانی پس از تو اینان چه حادثه هایی را آفریدند آن گاه من چون عبد صالح عیسی بن مریم می گویم...».

بدون تردید، نگرانی رسول خدا صلی الله علیه و آله، به سبب خطری بود که از سوی بزرگان اصحاب، اسلام را تهدید می کرد. برخی از آنان اطاعت از رسول خدا صلی الله علیه و آله را در امور سیاسی واجب نمی دانستند. «ابوجعفر نقیب» استاد ابن ابی الحدید بر این باور است که صحابه، خلافت را همچون نماز و روزه از معارف دینی نمی دانستند و پیروی از نص رسول الله صلی الله علیه و آله را در این موارد در صورت تشخیص عدم مصلحت در اطاعت از آن حضرت لازم نمی دیدند. او می افزاید که صحابه متفقاً بسیاری از نصوص رسول خدا صلی الله علیه و آله را با توجه به مصلحتی که تشخیص می دادند ترک کردند(3) و حتی گاهی در مقابل صراحت قرآن مخالفت می کردند.

1- (1) همان، ص 1388، ش 6869.
2- (2) همان، ص 936، ش 4625.
3- (3) شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج 12، صص 82-83.