- پیشگفتار 1
- اعتراف علمای اهل سنت 2
- دانش محدود بشری 4
- جایگاه روایات اعتقادی 5
- حجیت روایات اعتقادی 5
- اشاره 5
- خبر واحد اعتقادی 6
- اکتفای رجوع به اهل خبره 7
- بررسی اشکال دور 10
- تأکید بر ایمان در آیات و روایات 11
- نقد و بررسی ادله منکران 13
- اطلاق ادله حجیت خبر واحد 13
- منابع معرفت شناسی از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 16
- 2 - عقل و خرد 16
- 1 - احساس و تجربه 16
- 3 - تاریخ 17
- 5 - وحی 19
- 6 - کشف و شهود 20
- 1 - هواپرستی 21
- 2 - حبّ دنیا 21
- 3 - غرور 21
- 5 - لجاجت و عناد 22
- 6 - آرزوها 22
- 4 - جهل 22
- 7 - گناه 23
- 2 - ایمان 24
- 1 - تقوا 24
- 2 - انگیزه عاطفی (شکر منعم) 26
- 1 - انگیزه عقلی (دفع ضرر محتمل) 26
- 3 - انگیزه فطری 27
- توضیح 28
- راه اول: راه قلب و شهود باطنی 28
- اشاره 28
- آثار معرفت قلبی 32
- امکان معرفت قلبی 32
- خداوند را به خودش بشناسیم 34
- معرفت نفس راهی به سوی معرفت شهودی 34
- توضیح 38
- شناخت خداوند متعال در عالم ذر 41
- وظیفه انبیا و اوصیا در باب خداشناسی 43
- نشانه وجود معرفت فطری 43
- فضیلت عقل و دعوت به تعقّل 45
- ترغیب به تفکّر 47
- اشاره 49
- الف) راه حدوث 50
- توضیح 50
- روایاتی از قسم اول 50
- روایاتی از قسم دوم 51
- اصل علیت در روایات 53
- ج) راه نظم و هدفمند بودن عالم 58
- الف) نظام عمومی خلقت 58
- اشاره 58
- نظام خلقت انسان 59
- ب) نظام خصوصی خلقت 59
- نظام خلقت افلاک 61
- نظام دریاها 62
- نظام خلقت کوه ها 62
- نظام خلقت حیوانات 63
- اهل بیت علیهم السلام و راه هدایت و راهیابی 64
- اشاره 64
- د) راه هدایت و راهیابی 64
- ه ) راه اضطرار و تسخیر 67
- و) راه فسخ و نقض 71
- توضیح 71
- روایات اهل بیت علیهم السلام 71
- ز ) راه محدودیت و صرف الوجود 72
- اهمیت توحید 74
- اهل بیت علیهم السلام و توحید واحدی 74
- اهل بیت علیهم السلام و توحید احدی 75
- اشاره 75
- توضیح روایت 76
- اقسام واحدیت 77
- اقسام ترکیب 77
- استدلال اهل بیت علیهم السلام بر توحید واحدی 78
- عینیت صفات با ذات در روایات 81
- 1 - توحید در خالقیت 83
- توضیح 83
- توحید افعالی 83
- اشاره 83
- کفایت مبدأ فاعلی در خلقت عالم 84
- صدور افعال الهی به نحو تجلّی 85
- توضیح 86
- اشاره 86
- دلیل توحید ربوبی: انتظام عالم 86
- 3 - توحید در تشریع و قانون گذاری 86
- توحید در تشریع و روایات تفویض 87
- 5 - توحید در عزّت 89
- 6 - توحید در مالکیت 89
- 2 - توحید در اطاعت 91
- اشاره 91
- 1 - توحید در عبادت 91
- اهل بیت علیهم السلام و مبارزه با غلو 92
- شرک خفی 92
- اشاره 96
- دیدگاه اهل بیت علیهم السلام درباره مقدار معرفت به صفات 96
- اهل بیت علیهم السلام و قول به تنزیه 98
- اقوال در معرفت صفات 98
- اقوال در توصیف خداوند متعال 100
- تعداد اسمای حسنای الهی 100
- تدارک تشبیه به تنزیه 100
- توقیفی بودن صفات الهی از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 101
- صفات ذات و صفات فعل 103
- اهل بیت علیهم السلام و نفی تشبیه 103
- عدم بازگشت صفات ثبوتی به سلبی 103
- 1 - علم الهی 105
- علم الهی 105
- علم خداوند به اشیا قبل از خلقت 105
- علم خداوند به نفس خود 105
- نحوه علم پیشین الهی به موجودات از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 106
- علم خداوند به جزئیات 108
- علم به اشیا بعد از خلقت 108
- علم الهی به جزئیات از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 109
- علم بی منتهای الهی 109
- معنای قدرت الهی 110
- قدرت الهی (توانایی) 110
- 2 - قدرت الهی (توانایی) 110
- قدرت الهی از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 111
- اثبات قدرت و توانایی خداوند 111
- خداوند، فاعل مختار است 111
- عمومیت قدرت الهی 112
- عدم تعلّق قدرت الهی به غیرممکنات 112
- توحید در قدرت 113
- خداوند قادر بالاراده است 114
- رعایت مراحل در بیان قدرت الهی 114
- حیات الهی از دیدگاه روایات 115
- 1 - حیات، صفت ذاتی خداوند 115
- حیات الهی 115
- 3 - حیات الهی 115
- آراء مختلف در مورد کیفیت حیات الهی 115
- 3 - حیات ابدی خداوند 116
- ازلیت و ابدیت خداوند 117
- 4 - حیات الهی قابل توصیف نیست 117
- 4 - ازلیت و ابدیت خداوند 117
- ازلیت و ابدیت از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 117
- 5 - حیات ازلی خداوند 117
- 5 - صفت غنی 118
- اقوال در حقیقت اراده الهی 119
- اراده 119
- اختلاف آرا در تفاوت اراده و مشیت 120
- اقوال در حدوث یا قدم اراده الهی 120
- اشاره 121
- اقسام اراده الهی 121
- الف) اشاره به اراده خداوند 121
- ب) فرق اراده فعلی خداوند با اراده انسان 121
- اراده الهی از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 121
- د) تقسیم اراده به اراده ذاتی و فعلی 122
- ه) تغایر علم بالاراده 122
- ج) اراده از صفات فعل است 122
- و ) یکی بودن اراده با مشیت 123
- کلام الهی 123
- 7 - کلام الهی 123
- ز) عمومیت مشیت الهی 123
- ب) اشاره به کلام قولی الهی 124
- ج) اشاره به کلام فعلی الهی 124
- کلام الهی در روایات اهل بیت علیهم السلام 124
- الف) اشاره به اصل کلام الهی 124
- توضیح 124
- صفت صدق 125
- الف) تحقیق و تأویل 125
- آراء در صفات خبریه 125
- 8 - صفت صدق 125
- ج) حمل بر ظاهر 126
- ب) تفویض و توقّف 126
- صفات خبری از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 126
- سمیع و بصیر 126
- 9 - سمیع و بصیر 126
- صفت سمیع و بصیر در روایات اهل بیت علیهم السلام 127
- اثر تربیتی اعتقاد به سمیع و بصیر بودن خداوند 128
- مظهریت تام انسان کامل نسبت به صفات الهی 128
- صفات خبریه 128
- نفی جسمیت خداوند نزد اهل بیت علیهم السلام 131
- نفی جسمیت 131
- 1 - نفی جسمیت 131
- صفات سلبی 131
- 2 - نفی رؤیت 133
- نفی رؤیت 133
- امکان رؤیت قلبی از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 134
- نفی حلول و اتحاد 135
- 3 - نفی حلول و اتحاد 135
- نفی رؤیت به چشم از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 135
- نفی حلول و اتحاد از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 135
- نفی زمان و مکان 136
- 4 - نفی زمان و مکان 136
- عالم محضر خداست 138
- دلیل نفی مکان 138
- خداوند، سابق بر زمان و مکان 138
- نفی تغییر و تحوّل 139
- نفی تغییر و تحوّل از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 139
- 5 - نفی تغییر و تحوّل 139
- علّت بلند نمودن دست ها به طرف آسمان 139
- عدل الهی 141
- حسن و قبح عقلی 141
- افعال الهی 141
- 1 - معنای عدل 142
- 3 - اقسام عدل 142
- الف) عدل تکوینی 142
- 2 - حقیقت عدل 142
- اشاره 142
- ب) عدل تشریعی 142
- اقسام عدل 142
- غایتمندی افعال الهی در روایات 144
- فلسفه مصائب 145
- 1 - محکم شدن در مقابل شداید 145
- 2 - امتحان انسان 145
- قبح تکلیف مالایطاق 145
- 3 - رسیدن به نعمت و اجر پروردگار 146
- 4 - اثر گناه 146
- 5 - ادب شدن مردم 147
- 6 - بیداری از خواب غفلت 148
- 1 - در حق انبیا و اوصیا 149
- توضیح 149
- بلاها در حقّ اولیای الهی 149
- الف) تطهیر و کفاره گناه 150
- 2 - در حق مؤمنین 150
- علّت شرور و اختلافات 151
- ج) تدارک گناه به استغفار 151
- اهل بیت علیهم السلام و افعال انسان 152
- آراء درباره افعال انسان 152
- بازتاب عقل در اخلاق عملی 152
- معنای «امر بین الامرین» 155
- قضا و قدر 157
- 1 - قضا و قدر علمی 157
- اشاره 157
- 1 - معنای قضا و قدر 157
- قضا و قدر از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 157
- 2 - قضا و قدر عینی 157
- قضاء الهی بر طبق مصالح بندگان 158
- 2 - تغییر در قضا و قدر 158
- 3 - نهی از تدبّر بر کسانی که قدرت تحلیل آن را ندارند 158
- اضلال کیفری 159
- کیفیت اضلال خداوند 159
- 2 - بداء جایز 161
- بداء در روایات اهل بیت علیهم السلام 161
- 1 - بداء محال 161
- بداء 161
- 4 - تعظیم و عبادت خداوند با اعتقاد به بداء 163
- امور تأثیرگذار 163
- 3 - اعتقاد به بداء شرط نبوّت 163
- اشاره 163
- 2 - تأثیر استغفار در روزی 164
- 4 - دعا و دفع بلا 164
- 1 - صدقه و اثر آن در دفع بلا 164
- 3 - دعا و جلب روزی 164
- 6 - صله رحم و آثار دیگر 165
- اهل بیت علیهم السلام و ضرورت بعثت 166
- ضرورت بعثت 166
- اهداف بعثت 167
- عمومی بودن بعثت 169
- عصمت انبیا 170
- اشاره 172
- حضرت آدم علیه السلام 172
- دفاع اهل بیت علیهم السلام از عصمت حضرت نوح علیه السلام 174
- دفاع اهل بیت علیهم السلام از عصمت حضرت موسی علیه السلام 177
- دفاع اهل بیت علیهم السلام از حضرت یوسف علیه السلام 181
- دفاع اهل بیت علیهم السلام از حضرت یونس علیه السلام 182
- تنوع معجزات انبیا 183
- برتری رسول بر ملائکه 184
- وحی 184
- تفاوت نبی و رسول 184
- راه های اثبات نبوت پیامبراکرم صلی الله علیه وآله 186
- 1 - راه شهود قلبی 186
- اشاره 186
- 2 - معجزه 187
- معجزه 187
- اعجاز قرآن 187
- الف - اعجاز قرآن 187
- 2 - جامعیت قرآن 188
- 1 - اعجاز به جهات معنا و محتوا 188
- ب - حرکت کردن درخت به امر پیامبرصلی الله علیه وآله 190
- 3 - گواهی پیامبران پیشین 192
- توضیح 193
- 4 - قرائن و شواهد بر صدق دعوت پیامبراسلام صلی الله علیه وآله 193
- اشاره 193
- الف - ویژگی های محیطی 193
- 1 - انحراف مردم از دین 194
- 2 - گسترش فتنه و جنگ 194
- ب - ویژگی های اخلاقی و نفسانی پیامبرصلی الله علیه وآله 196
- 1 - اصالت خانوادگی 196
- اشاره 196
- 3 - پیروی مردم از هوا و هوس 196
- 2 - امانت داری 197
- 3 - پرهیز از کارهای زشت 197
- 5 - بهترین روش زندگی 198
- 4 - شجاعت و شهامت 198
- 6 - تواضع 198
- 9 - عدالت در تمام امور 199
- 7 - تنها خدا را در نظر داشتن 199
- 8 - بی توجّهی به دنیا 199
- ج - پیروان نیک 200
- د - خصوصیات تعالیم پیامبرصلی الله علیه وآله 200
- ه. - روش های اجرایی معقول 201
- نزول وحی بر پیامبراسلام صلی الله علیه وآله 202
- عمومی بودن بعثت پیامبراسلام صلی الله علیه وآله 203
- عصمت پیامبراسلام صلی الله علیه وآله 203
- دفاع اهل بیت علیهم السلام از عصمت پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله 204
- نفی سهو از پیامبرصلی الله علیه وآله 204
- خاتمیت پیامبراسلام صلی الله علیه وآله 206
- علم غیب پیامبرصلی الله علیه وآله 206
- حفظ قرآن از تحریف 209
- اهمیت وحدت 211
- صبر به جهت حفظ اسلام 211
- امامت عامه 211
- وحدت از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 211
- عوامل تفرقه 212
- 1 - دین 212
- 1 - سوء نیت 212
- 2 - شیطان 212
- محورهای وحدت 212
- 2 - رسول اکرم صلی الله علیه وآله 212
- 4 - رعایت حقوق طرفین 213
- 3 - کتاب خدا 213
- 5 - ولایت اهل بیت علیهم السلام 214
- امام علی علیه السلام محور وحدت بعد از پیامبرصلی الله علیه وآله 214
- فرق بین رسول و نبی و امام 215
- خالی نبودن زمین از امام 215
- مقابله با تفرقه 215
- اثر نبودن امام در زمین 216
- اتصال وصایت و امامت 217
- 1 - بیان احکام و دعوت مردم به راه خدا 219
- اشاره 219
- فلسفه وجود امام 219
- 2 - رفع عذاب به وجود امام 219
- 5 - باطل نشدن حجّت الهی 220
- 4 - وجود امام، منشأ صلاح مردم 220
- 3 - وجود امام به جهت عبادت خدا 220
- 7 - جلوگیری از تحریف 221
- 8 - رفع اشتباهات جامعه 222
- 9 - امامت متمم دین است 230
- 10 - امامت، اساس اسلام است 230
- 13 - امامت، جانشینی خدا و رسول 231
- 12 - امامت، راهی برای رسیدن به خدا 231
- 11 - امامت، نظام امت است 231
- دعوت هر امتی با امام خود 232
- عدم انقطاع امامت، مگر در چهل روز 232
- وجوب معرفت امام 233
- برتری امامت بر نبوت و رسالت 234
- 1 - برتری 235
- عصمت 236
- معنای عصمت 236
- 2 – عصمت 236
- حکمت عصمت امام 237
- 4 - معجزه 238
- 3 - نصّ 238
- 9 - درک دین 239
- 7 - موقعیت شناسی 239
- 6 - بصیرت 239
- 8 - عالم به سیاست 239
- 13 - اهل لهو و لعب نباشد 240
- 12 - طهارت مولد 240
- 14 - عدالت در حکم 240
- 11 - تأدیب خود قبل از دیگران 240
- 17 - مهربانی کردن با رعیت 241
- 16 - حلیم بودن 241
- 18 - مراعات حال فقرا 241
- 15 - باورع بودن 241
- 19 - حکم کردن به دستورات الهی 242
- عدم جواز اطاعت از امام فاسق 242
- وجوب خروج بر امامان جور 243
- 1 - میراث فرهنگی پیامبرصلی الله علیه وآله 243
- مصادر علوم امام 243
- 2 - تعلیمات پیامبرصلی الله علیه وآله 244
- 3 - کتاب حضرت علی علیه السلام 245
- 4 - مصحف حضرت زهراعلیها السلام 245
- 6 - حدیث ملائکه 246
- 7 - علم غیب 246
- 5 - الهام 246
- علم امام 247
- ولایت تکوینی امام 247
- اشاره 249
- لزوم تعیین امام از ناحیه امام قبل 249
- احادیث دوازده خلیفه 249
- نصّ بر امام علی علیه السلام 250
- توضیح 250
- وقت علم به امامت 250
- نصّ بر امامان 250
- امام علی علیه السلام و آیه «اولی الامر» 251
- امام علی علیه السلام و آیه تبلیغ 251
- امام علی علیه السلام و آیه انذار 253
- امام علی علیه السلام و آیه تطهیر 253
- امام علی علیه السلام و آیه اکمال 253
- نصّ بر امام حسن علیه السلام 254
- نصّ بر امام حسین علیه السلام 255
- نصّ بر امام سجادعلیه السلام 255
- نصّ بر امام صادق علیه السلام 257
- نص بر امام موسی کاظم علیه السلام 257
- نص بر امام رضاعلیه السلام 258
- نصّ بر امام هادی علیه السلام 259
- نص بر امام جوادعلیه السلام 259
- نصّ بر امام حسن عسکری علیه السلام 260
- نصّ بر امام مهدی علیه السلام 261
- مَجاز بودن دنیا 263
- دنیا وسیله ای برای آخرت 264
- انسان برتر از ملائکه 265
- روح، جزء حقیقی انسان 266
- آخرت، حیات باقی است 266
- حقیقت روح 266
- احوال روح 266
- حقیقت مرگ 267
- آثار یاد مرگ 269
- یاد مرگ 269
- کراهت درخواست مرگ 270
- اقسام مرگ 270
- مرگ، مصلحت جامعه 270
- مرگ، امر وجودی است 271
- گریه بر اموات 271
- 1 - ناآگاهی از حقیقت مرگ 272
- اثر مرگ 272
- کیفیت قبض روح نفوس بسیار در یک لحظه 272
- مرگ، کفاره گناه مؤمن 272
- عوامل ترس از مرگ از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 272
- اشاره 273
- کسانی که هنگام مرگ انسان، حاضر می شوند 273
- 1 - پیامبرصلی الله علیه وآله و امامان علیهم السلام 273
- 3 - ملک الموت 274
- 2 - شیطان 274
- برزخ در روایات 275
- بهترین توشه آخرت 275
- اسلام و تعدیل احترام به اموات 275
- 1 - سؤال نکیر و منکر 276
- 2 - فشار قبر 276
- 3 - تجسّم اعمال در قبر 276
- 4 - باز شدن دری به سوی بهشت یا جهنم 277
- 6 - اجتماع ارواح 278
- صدقات جاریه در برزخ 278
- بدن برزخی 279
- عقبات بین دنیا و آخرت 279
- بطلان تناسخ از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام 279
- 1 - آینده نگری 281
- قیامت، غایت نهایی خلقت 281
- 3 - رفع عذاب 281
- 2 - جلوگیری از آرزوهای غلط 281
- فنای ارواح 282
- پایان پذیرفتن عمر دنیا 282
- نفخ صور 283
- چگونگی بدن انسان در قیامت 283
- نامه اعمال 284
- 1 - پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله 285
- گواهان در روز قیامت 285
- 2 - امام معصوم علیه السلام 285
- لزوم گواه و شاهد 285
- 4 - گواهی اندام ها 286
- 3 - روزگار 286
- حقیقت میزان 287
- حقیقت معنای توزین 287
- اشاره 288
- 1 - شهادتین 288
- سنگین ترین اعمال 288
- 2 - ذکر توحید 288
- 6 - نوشته عالمان دین 289
- 5 - اخلاص 289
- 4 - صلوات بر محمد و آل محمدعلیهم السلام 289
- 3 - خیر و خیرخواهی در دنیا 289
- 3 - آتش معصیت 290
- عوامل احباط در روایات 290
- 1و2 - حرام خواری و انکار فضائل امیرمؤمنان علیه السلام 290
- حسابرسی در قیامت 291
- اموری که در قیامت از آن ها سؤال می شود 291
- 1 - سؤال از ولایت 291
- رابطه صراط دنیا و آخرت 292
- حقیقت مرصاد «کمین گاه» 292
- 3 - سؤال از حق بنده ها 292
- حسابرسی امامان به اذن خداوند 292
- درهای بهشت 293
- مخلوق بودن بهشت و دوزخ 293
- خلود جهنّمیان 293
- کیفر، مقتضای تجسّم عمل 294
- کسانی که شفاعت می شوند 295
- وجوب اعتقاد به شفاعت 295
- توضیح 295
- کسانی که شفاعت می کنند 295
- کسانی که شفاعت نمی شوند 295
- 3 - همسایه و دوست مؤمن 296
- 2 - رسول خداصلی الله علیه وآله 296
- 7 - محبت خداوند 297
- 6 - ملائکه 297
- 5 - قرآن 297
- 8 - صفات خداوند 297
- طلب شفاعت از ولی خدا 298
- 9 - معرفت به خداوند 298
- حدّاقل شفاعت 298
- اسباب ورود در بهشت 299
- اعراف و اعرافیان 299
- اشاره 300
- درهای بهشت 300
- نعمت های بهشت 300
- د) گوشت 301
- 2 - نعمت های روحانی و معنوی 301
- ب) قصرها و کاخ ها 301
- ج) میوه های بهشتی 301
- الف) همسران پاک بهشتی 301
- توضیح 301
- 1 - نعمت های جسمانی 301
- اشاره 301
- ج) درود و سلام خداوند 302
- ب) گفتگو با خداوند 302
- الف) استفǘϙǠاز محضر امامان 302
- ه) خشنودی خداوند 303
- د) دوستان بهشتی 303
- درجات بهشت 304
- ز) پاداش فراتر از تصور 304
- و) تکریم بهشتیان 304
- گستره بهشت 305
- انواع بهشت 305
- اشاره 307
- اسباب دوزخ 307
- 1 - تکبّر 307
- 3 - کمک به ظالم 308
- 4 - بغض محمّد و اهل بیتش علیهم السلام 308
- 2 - مسخره کردن ارزش ها 308
- 6 - کم فروشی 309
- طبقات دوزخ 309
- 5 - رباخواری 309
- اثر تربیتی یاد دوزخ 311
- هدف خلقت انسان دوزخ نیست 312
- روایات مختلف درباره جاودانگی عذاب 312
- جمع بین روایات 313
1- 870. صحیفه الرضاعلیه السلام، ص 43.
2- 871. سوره ابراهیم، آیه 37.
3- 872. تفسیر نجاشی، ج 2، ص 225.
4- 873. کافی، ج 3، ص 123.
مَا کُنْتَ تَطْمَعُ فِیهِ مِنَ الْآخِرَهِ فَقَدْ أَشْرَفْتَ عَلَیهِ...»؛(1) «بین شما و نعمت هایی که با دیدن آن ها چشمتان بینا می شود فاصله ای نیست جز آن که روح شما به این [گلویتان برسد. در این وقت است که عزرائیل می آید و می گوید: امّا آنچه را که از دنیا در آن طمع می کردی از دست تو رفت، و امّا آنچه را که از آخرت در آن طمع می نمودی بر آن سیطره یافتی...».
اسلام و تعدیل احترام به اموات
از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمود: «الْعَرَبُ فِی الْجَاهِلِیهِ کَانَتْ أَقْرَبَ إِلَی الدِّینِ الْحَنِیفِی مِنَ الْمَجُوسِ إِلَی أَنْ قَالَ علیه السلام وَ کَانَتِ الْمَجُوسُ تَرْمِی الْمَوْتَی فِی الصَّحَارِی وَ النَّوَاوِیسِ وَ الْعَرَبُ تُوَارِیهَا فِی قُبُورِهَا وَ تَلْحَدُ لَهَا وَ کَذَلِکَ السُّنَّهُ عَلَی الرُّسُلِ»؛(2) «عرب در عصر جاهلیت به دین حنیف از مجوس نزدیک تر بود...؛ زیرا مجوس مردگان خود را در صحراها و بیابان ها رها می کردند، ولی عرب آن ها را در قبرها پنهان کرده و برای آن ها لحد می ساخت، و این چنین بود سنت رسولان.»
برزخ در روایات
امام صادق علیه السلام فرمود: «وَ اللَّهِ أَتَخَوَّفُ عَلَیکُمْ فِی الْبَرْزَخِ»؛ «به خدا سوگند که بر شما از برزخ می ترسم.» سپس در پاسخ راوی که درباره برزخ پرسید، فرمود: «الْقَبْرُ مُنْذُ حِینِ مَوْتِهِ إِلَی یوْمِ الْقِیامَهِ»؛(3) «فاصله قبر از زمان مرگ تا روز قیامت است.»
بهترین توشه آخرت
امیرمؤمنان علیه السلام هنگامی که از جنگ صفین باز می گشت، وقتی که به گورستان کوفه رسید، فرمود: «یا أَهْلَ الدِّیارِ الْمُوحِشَهِ وَ الْمَحَالِّ الْمُقْفِرَهِ... ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَی أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَمَا لَوْ أُذِنَ لَهُمْ فِی الْکَلامِ لَأَخْبَرُوکُمْ أَنَّ خَیرَ الزَّادِ التَّقْوَی»؛(4) «ای ساکنان خانه های وحشت زا و محله های خالی... سپس به اصحاب خود رو کرد و فرمود: بدانید که اگر اجازه سخن گفتن داشتند، شما را خبر می دادند که بهترین توشه تقواست.»