امامت و فلسفه خلقت صفحه 111

1- 362. کلینی، اصول کافی، کتاب الحجه، باب ما یفصل به بین دعوی المحق ... حدیث 8 مسلسل 920؛ و حدیث 12 مسلسل 924.

2- 363. کلینی، اصول کافی، کتاب الحجه، باب ما یفصل به ... حدیث 8 مسلسل 920؛ 921؛ 1292.

3- 364. کلینی، اصول کافی، کتاب الحجه، باب نادر ... حدیث 1: الامام واحد دهره لا یدانیه أحد ولا یعادله عالم ولا یوجد منه بدل ولا له مثل ولا نظیر ... .

4- 365. کلینی، اصول کافی، باب أنّ الائمه شهداء اللَّه، حدیث 1: ... فی کل قرن منهم إمام منّا شاهد علیهم ومحمد صلی الله علیه وآله شاهد علینا؛ حدیث 5: ... وجعلنا شهداء علی خلقه ... .

5- 366. کلینی، اصول کافی، کتاب الحجه، باب نادر جامع، حدیث 1: انّ الامامه خلافه اللَّه و خلافه الرسول صلی الله علیه وآله و مقام امیر المومنین علیه السلام ومیراث الحسن والحسین علیهما السلام ... الامام امین اللَّه و خلیفته فی بلاده.

6- 367. نهج البلاغه، حکمت 139.

7- 368. مطهری، امامت و رهبری {مجموعه آثار ج 4، ص 934}.

فصل دوم: فلسفه خلقت از دیدگاه روایات

فلسفه خلقت از دیدگاه روایات

فلسفه خلقت در متون روایی اهل بیت علیهم السلام از زوایای گوناگون، مورد بررسی قرار گرفته است.

از نظر هدف و غایت خلقت، از نظر مراتب و سلسله نظام هستی، از نظر کیفیت پیدایش و نقش واسطه ها، از نظر نظام اسباب و مسببات.

بیان مشروح این زوایا، رساله جداگانه ای می خواهد؛ اما آنچه برای بحث این رساله مهم و ضروری است، نقش های ذیل است.(1)

نقش نوری و کیفیت خلقت: در روایات، سه محور عمده در فلسفه خلقت مورد توجّه قرار گرفته است: یکی تثبیت هدفمند بودن خلقت و دیگری بی نیازی خداوند (هدف و غایت داشتن خلقت، هیچ گونه نیازمندی خدا را به دنبال ندارد؛ بلکه این قاعده مربوط موجودات فقیر امکانی است) و محور سوم این که خلقت خداوند بر اساس نظام اسباب است (نظام مندی و واسطه گری اسباب موجب محدودیت قدرت و توحید خالقیت خداوند نمی شود.)(2)

امام علی علیه السلام فرمود: فإنّ اللَّه سبحانه خلق الخلق حین خلقهم غنیاً عن طاعتهم، آمناً من معصیتهم؛ لأنّه لا تضرّه معصیه من عصاه ولا تنفعه طاعه من أطاعه.(3)

امام صادق علیه السلام فرمود: وهو تبارک و تعالی القوی العزیز الذی لا حاجه به إلی شی ء ممّا خلق، وخلقه جمیعاً محتاجون إلیه. إنّما خلق الأشیآء من غیر حاجه ولا بسبب اختراعاً وابتداعاً.(4) اللَّه أعلی وأجلّ وهو الغنی عن عباد، لا حاجه به إلی أعمال خلقه.(5) لم یخلق اللَّه العرش لحاجه به إلیه؛ لانّه غنی عن العرش وعن جمیع ما خلق.(6)