امامت و فلسفه خلقت صفحه 190

1- 673. ابن سینا، الشفاء، الالهیات، ص 259.

2- 674. اثبات این امر که صادر نخست تنها عقل می تواند باشد و نه نفس و افلاک و اجسام و هیولا ادله زیادی دارد، ر.ک: الهی قمشه ای، حکمت الهی، صص 320 - 319؛ یثربی، فلسفه مشاء، صص 160 - 156.

ثانیاً: نخستین خلقت خداوند از نوع ابداع است.

ثالثاً: بقیه مخلوقات آفریده مع الواسطه خداوند و از نوع تکوین و احداث است.

رابعاً: نخستین مخلوق و دیگر مخلوقات همان گونه که در اصل وجود نیازمند به علت هستی بخش هستند، در استمرار وجود هم نیازمند هستند.

فصل چهارم : تطبیق عقل اوّل مشاءبااوّل ما خلق اللَّه و حقیقت نوری اهل بیت

می توان از متون دین اسلام استنباط کرد؛

اولاً: خلقت موجودات روی نظم و ترتیب بوده است.(1) خلق اللَّه الأرواح قبل الأجساد ... وخلق النور قبل الظلمه.

ثانیاً: نخستین مخلوق یکی بیشتر نبوده است؛ وما أمرنا إلّا واحده.(2)

ثالثاً: این نخستین مخلوق همان عقل بوده است؛ قال رسول اللَّه صلی الله علیه وآله وسلم: أوّل ما خلق اللَّه العقل.(3)

رابعاً: این عقل به نور، نور حضرت محمد و نور اهل بیت علیهم السلام تفسیر شده است. أوّل ما خلق اللَّه النور،(4) أوّل ما خلق اللَّه نوری.(5) أوّل ما خلق اللَّه عزّوجلّ، خلق أرواحنا فأنطقنا بتوحیده وتحمیده، ثمّ خلق الملائکه... .(6)

گروه زیادی از متکلمان و حکمای الهی، کیفیت خلقت، نظام و ترتیب هستی و این که نخستین صادر عقل و مصداق آن، نور رسالت و حقیقت محمدیه و مقام نوری اهل بیت علیهم السلام بوده است، را کمابیش طبق نظر حکمت مشاء تبیین و بررسی کرده اند.(7)