امامت و فلسفه خلقت صفحه 20

1- 10. ر.ک: صدرالدین شیرازی، شرح اصول الکافی، کتاب الحجه، صص 410 - 387.

2- 11. ر.ک: صدرالدین شیرازی، شرح اصول الکافی، کتاب الحجه، ص 485.

3- 12. سوره بقره، آیه 30: «وَإِذْ قالَ رَبُّکَ لِلْمَلآئِکَهِ إِنِّی جاعِلٌ فِی الأَرْضِ خَلِیفَهً»؛ سوره ص، آیه 26: «یا داوُدُ إِنّا جَعَلْناکَ خَلِیفَهً فِی الْأَرْضِ».

4- 13. سوره سجده، آیه 24: «وَجَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّهً یهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمّا صَبَرُوا وَکانُوا بِآیاتِنا یوقِنُونَ»؛ سوره انبیاء، آیه 72: «وَجَعَلْناهُمْ أَئِمَّهً یهْدُونَ بِأَمْرِنا»؛ شأن مرجعیت دینی و تفسیر معصومانه دین که از شؤون نبی بود، در قالب همین رهبریت به امام منتقل می شود؛ ر.ک؛ مجموعه آثار ج 4، ص 848.

5- 14. سوره انعام، آیه 89: «اُولئِکَ الَّذِینَ آتَیناهُمُ الْکِتابَ وَالحُکْمَ وَالنُّبُوَّهَ».

6- 15. سوره مائده، آیه 67: «یا أَیهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیکَ مِنْ رَبِّکَ»؛ شؤون گوناگون نبی، ر.ک: مطهری، امامت و رهبری {مجموعه آثار ج 4، ص 843}.

در پرتوی خاتمیت رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم، دو شأن و وظیفه آخری به اتمام رسیده است؛ یعنی دیگر حجت و خلیفه الهی در قالب نبی و رسول نخواهد آمد؛ بلکه پیشوا و حجت الهی با دو مقام خلیفه الهی و رهبری بشر، در جهان هستی همچنان موجود است؛ چون:

اوّلاً: انسان های امروز با انسان های عصر انبیا فرق عمده ای ندارند تا جانشین این موهبت الهی باشد و عناصر عقل و فطرت و امیال حیوانی در همه یکسان است.

ثانیاً: قرآن از پایان سلسله خلفا و پیشوایان و امامان الهی سخن نمی گوید؛ بلکه از استمرار آن در میان صالحان خبر می دهد.(1) بر همین اساس، اگر از مباحث و ادلّه حسن و لزوم نبوت و بعثت یا ویژگی های نبی برای بحث امامت بهره گیری شود، از آن مباحث و ادله استفاده می شود که مربوط به شؤونات و وظایف عام نبی و رسول است که مربوط امام هم می شود.

وجود امام دو گونه بروز و ظهور دارد: یکی در آغاز خلقت که از آن به نام حقیقت محمّدیه، حقیقت نوری اهل بیت علیهم السلام(2)، اول ما خَلَق و... یاد می شود. و یکی وجود عنصری و دنیایی است که در ظرف مکان و زمان خاص پدیدار می شود. به گفته امیر مؤمنان علیه السلام: «صحبوا الدنیا بأبدان، أرواحها معلّقه بالملأ الأعلی، أولئک خلفاء اللَّه فی أرضه والدعاه إلی دینه».(3)

غزالی خلافت را حقیقتی برتر از مقامات اعتباری و اشیای مادی می داند که اصولاً قابل غصب و هدیه کردن و خرید و فروش نیست: «والعجب من حق واحد، کیف ینقسم ضربین، والخلافه لیست بجسم ینقسم ولا بعرض یتفرق ولا