امامت و فلسفه خلقت صفحه 212

1- 744. سبحانی، الالهیات، ج 3، ص 33.

2- 745. سوره نور، آیه 54؛ سوره حشر، آیه 7؛ سوره آل عمران، آیات 61 و 101؛ سوره مائده، آیه 104؛ سوره اعراف، آیه 157.

3- 746. سوره آل عمران، آیه 101.

4- 747. سوره حجر، آیه 9: «إِنّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَإِنّا لَهُ لَحافِظُونَ».

5- 748. سوره زمر، آیه 30: «إِنَّکَ مَیتٌ وَإِنَّهُمْ مَیتُونَ».

در سایه وجود راهنمایی الهی، وجود امام حتمی و ضروری است.(1)

عنایت در آیینه آیات و روایات

این که دستگاه آفرینش، حس راه یابی را در نهاد هر جانداری گذارده و آنها را تحت نظام خاص هدایت می کند، مورد تأیید قرآن است. این برهانی است که از یک آیه کوتاه که متضمّن گفتار موسی بن عمران در برابر فرعون است، استفاده می شود. وقتی فرعون درباره خدای جهان سؤالاتی مطرح کرد، حضرت موسی علیه السلام فرمود:(2) «رَبَّنَا الَّذِی أَعْطی کُلَّ شَی ءٍ خَلَقَهُ ثُمَّ هَدی (3) قرآن کریم مواردی زیادی از هدایت تکوینی موجودات را متذکر می شود:(4) «اَلَّذِی خَلَقَ فَسَوّی * وَالَّذِی قَدَّرَ فَهَدی (5) هرچند لفظ عنایت، در قرآن نیامده است، لکن مفاد آن، در جای جای این کتاب هدایت نقش بسته است.

قرآن کریم که خودش زیباترین سخن ممکن است و کلامی از او زیباتر میسر نیست «اَللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِیثِ»(6) و همچنین درست و راست ترین سخن است که راست تر از او میسر نیست، «وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ حَدِیثاً»(7) «وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قِیلاً»(8) درباره نظام هستی چنین می گوید: تمام اشیا را خداوند آفرید. چیزی نیست که از قلمرو آفرینش خداوند خارج باشد.

و نیز می گوید: هرچه را که آفرید، با تمام جهازهای لازم و سودمند تکاملی او را مجهّز کرد، و نیز هرچه را که آفرید، بعد از تجهیز و تکمیل نظام داخلی، آن را به هدف معین هدایت کرد.(9)