امامت و فلسفه خلقت صفحه 222

1- 768. سهروردی، حکمه الاشرق، صص 109 - 106.

2- 769. نصر، مقدمه مجموعه مصفات، ج 3، ص 33.

3- 770. مهدی محقق، مقدمه بر شرح حکمه الاشراق شیرازی، ص 19، به نقل از شهرزوری، نزهه الارواح.

کأغاثاذیمون وهرمس وأنباذقلس وفیثاغورس وسقراط وأفلاطون... ولم یزل طریق الحکمه مسدوداً مضطرباً حتی طلع ... لبّ الفلاسفه والحکماء والمتألّهین شهاب الملّه والحقّ والدین السهروردی...؛ فإنّه - رضی اللَّه عنه - کان مبرزاً فی الحکمتین الکشفیه والبحثیه بعید الغور فیهما لایدرک شاؤه ولایلحق غوره... وذلک یدلّک علی أنّ له قدماً راسخاً فی الحکمه ویداً طویله فی الفلسفه وجناناً ثابته فی الکشف والذوق... .(1)

مقصود از حکمت بحثی این است که مبنای آن برهان و استدلال است.

مقصود از حکمت ذوقی این است که بر اساس یافت و کشف و شهود استوار است، نه بر برهان و استدلال.(2)

قطب الدین شیرازی (710 ق) دیگر شارح سرشناس حکمت اشراق، پس از تمجید و بزرگداشت شخصیت سهروردی و معرفی او به عنوان سرآمد حکمت اشراق، سخنی راجع به کتاب حکمه الاشراق دارد که نتیجه اش، معرفی خود حکمت و اندیشه اشراقی است: وذلک لاشتماله (حکمه الإشراق) من الحکمه البحثیه علی أولاها وأنفعها؛ ومن الحکمه الذوقیه علی أسناها وأرفعها؛ اذکان - رحمه الله - متبرزاً فی الحکمتین، بعید الغور فیهما لایدرک شاؤه ولایلحق غوره.

قطب شیرازی ریشه های اندیشه اشراقی را که جمع میان حکمت بحثی و ذوقی است، به حکمای الهی و انبیا و اولیای الهی نسبت می دهد: لکن