امامت و فلسفه خلقت صفحه 23

1- 20. ر.ک: محقق طوسی، تلخیص المحصل، رساله الامامه، ص 426؛ ابن میثم بحرانی، قواعد المرام، ص 173.

2- 21. فارابی، کتاب الملّه، صص 47 - 46؛ مطهری، مجموعه آثار ج 6، ص 779 و 60 و 179.

3- 22. مطهری، مجموعه آثار ج 6، صص 779 و 60 و 179.

«الفلسفه حدّها وماهیتها أنّها العلم بالموجودات بما هی موجوده».(1)

ج) فلسفه مرادف متافیزیک و ماوراء الطبیعه است که در فلسفه رایج اسلامی به آن توجه می شود.(2)

د) فلسفه به معنای علل اشیا، از کتاب "علل" منسوب به بلیناس برمی آید که در عهد قدیم و دوران هرامسه فلسفه به نام علل اشیا نامیده می شده است.(3)

«حدّ الفلسفه أنّها العلم بالأمور الطبعیه وعللها القریبه من الطبیعه من أعلی والقریبه والبعیده من أسفل.»(4)

«الفلسفه علم الاشیاء الأبدیه الکلّیه، إنّیاتها ومائیتها وعللها بقدر طاقه الانسان.»(5)

مراد از فلسفه در عنوان رساله، مورد "ب" و "د" است؛ یعنی جایگاه وجودی امام را در نظام هستی به مطالعه می گذارد، از نقش وجودی امام در کیفیت صدور آفرینش سخن می گوید. خاطر نشان می سازد که وجود امام در علل و حکمت و غایت این آفرینش مطرح است، بقا و استمرار آفرینش مرهون وجود امام است.

خلاصه، مراد از فلسفه در این رساله، شامل نظام و مراتب عالم هستی، چگونگی پیدایش عالم هستی، چرایی خلقت، علت غایی خلقت (هدف آفرینش) و علت مبقیه خلقت و استمرار آفرینش است تا در هر یک از این ساحت ها نقش وجودی امام آشکار شود.

ریز موضوعات فلسفه خلقت که خاطر دانشمندان کلام و فلسفه و عرفان را به خود مشغول داشته، عبارت است از: غرض و هدف خالق از خلقت،