امامت و فلسفه خلقت صفحه 236

1- 810. آملی، درر الفواید، ج 2، ص 122.

2- 811. شیخ اشراق به کمک این قاعده مسایلی زیادی را ثابت کرده و برای آن قدر و منزلت بسیار قائل است؛ کتاب التلویحات، ص 51.

3- 812. رضوی، امام دوازدهم در نظام آفرینش، صص 70 - 59.

4- 813. شیخ اشراق پس از بیان نور الانوار و سلسله انوار صادره از او، با تمسک به روایات نبوی بیان می کند که نخستین نور صادره از نور الانوار، همان حقیقت نوری رسول اکرم صلی الله علیه وآله بوده است؛ حکمه الاشراق، صص 164 - 163.

5- 814. صدرالدین شیرازی، شرح اصول الکافی، کتاب الحجه، ص 502.

برخی از محققان معاصر، نیز از قاعده امکان اشرف و بحث امامت، سخن به میان آورده اند؛(1) امّا به طور مشروح که شامل مفاد: ادلّه، پیش فرض ها و... باشد، بحثی نشده است.

فصل سوم: امام و فلسفه خلقت در پرتو قاعده امکان اشرف

یکم: پیشینه قاعده امکان اشرف

سرنخ و ریشه های این قاعده، در سخنان ارسطو به چشم می خورد.(2) حکمای اشراقی، توجّه خاصی به آن کرده اند. این قاعده، بعداً به دست حکمای مشاء رسید و برهانی شد.

شیخ الرئیس،(3) شیخ اشراق،(4) میرداماد،(5) ملّا صدرای شیرازی،(6) ملّا هادی سبزواری؛(7) علّامه طباطبایی(8) درباره این قاعده سخن گفته اند و شبهات وارد بر آن را پاسخ داده اند و گاهی نیز بر استحکام آن، براهینی آورده اند.

پس آوای این قاعده، در گستره فلسفه قدیم یونان و حکمت مشاء و اشراق