امامت و فلسفه خلقت صفحه 247

1- 857. ر.ک: سهروردی، حکمه الاشراق، صص 3 - 2؛ همو، کتاب التلویحات، ص 9؛ شهرزوری، شرح حکمه الاشراق، صص 25 - 24.

2- 858. لاهیجی، گوهر مراد، ص 364؛ علامه حلی، انوار الملکوت، ص 187. {دلیلی خوبی برای اشرفیت رهبران الهی دارد}.

3- 859. طبرسی نوری، کفایه الموحدّین، ج 1، ص 511؛ یثربی، فلسفه امامت، ص 123 {به نقل از ابن عربی و قیصری} و نیز ص 112؛ بر مبنای اصول و قواعد صدرایی، رابطه وحی و اعجاز یا علم و قدرت را بر اساس یک حقیقت عینی می توان استوار ساخت. آن حقیقت عین، همان وجود امام است که از لحاظ درجه کمال در حد برتر و فوق العاده بوده و در نتیجه، منشاء آثار فوق العاده هم قرار می گیرد که یکی از آن ها، وحی، و دیگری، اعجاز است.

4- 860. کسار، بحث حول الامامه، ص 128: سوره بقره، آیه 31؛ «وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمآءَ کُلَّها» و آیه 33: «قالَ یا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمآئِهِمْ...» استفاده شده است.

ختمی مرتبت از ملک برتر است. "قال جبرائیل لو دنوت أنمله لاحترقت".(1)

انسان اشرف انواع است و اشرف اصناف او، اولیا و انبیا هسنند و صنف اشرف از اشرف اولو العزم و اشرف اشخاص شخص خاتم است که در تن انسان کبیر، چون قلب است در تن انسان صغیر، و چون عقل در روح او؛ که اگر قلب نبودی، حیات تن نبودی و روح قدسی به فعلیت نیامدی.

پس اگر حضرت خاتم نبودی، این عالم طبیعی خلق نشدی؛ لولاک لما خلقت الأفلاک.(2) پس اگر روحانیت او (که عقل کلی است) نبودی، عالم عقول نبودی، که عقل کلی او خلیفه اللَّه است در عالم مجردات، و شخص او خلیفه اللَّه است در عالم اجسام و جسمانیت.(3) ولها المثل الأعلی فی السموات والأرض.(4)

اثبات شرط یکم: فراهم بودن این شرط در مورد اثبات مدّعا، بسیار روشن است؛ چون ذات مبارک امام و ذات سایر افراد، همه تحت یک ماهیت نوعی (انسان) داخل هستند. از این گذشته، تقریر برهان قاعده اشرف، بنابر حکمت صدرایی که تکیه بر تشکیک وجود دارد، تمام موجودات را شامل می شود. در این تقریر، صحبت از ماهیت واحد نیست؛ بلکه صحبت از وجود و مراتب آن است که مرتبه نازله وجود، حکایت از تحقّق مرتبه عالی می کند.(5)

به بیان روشن تر، در تطبیق قاعده امکان اشرف بر اثبات امامت، دو راه پیش رو است: