امامت و فلسفه خلقت صفحه 25

1- 28. تهانوی، موسوعه کشاف اصطلاحات ج 1، ص 764؛ دهخدا، لغت نامه ج 7، ص 9926.

2- 29. محقق طوسی، تجرید الاعتقاد {کشف المراد}، ص 198؛ تفتازانی، شرح المقاصد ج 1، ص 252.

3- 30. صدر الدین شیرازی، الحکمه المتعالیه، ج 4، ص 162.

4- 31. اخوان الصفا، رسائل، ج 3، ص 238.

«الخلق إیجاد الشی ء من شی ء آخر»؛(1) خلق گویند (آفریدن) مر تقدیر چیزی را از چیز دیگر، چنان که درودگر از چوب تخت بسازد و او خالق تخت باشد؛(2) مراد به خلق موجودی است که از افتقار به ماده و هیولی و زمان و مکان بی نیاز نباشد که نفوس جزئیه، جسم مطلق، اجرام بسیطه فلکیه، عناصر اربعه و موالید ثلاث مصداق آن می باشد.(3)

خلق و خلقت کاربرد دیگری هم دارد که عبارت است از صرف الایجاد؛ یعنی آفرینش بی سابقه، آفرینشی که مسبوق به ماده و مدّت نیست، آفرینشی از نیستی به هستی - که در اصطلاح به این گونه آفرینش، ابداع می گویند - مانند آفرینش خداوند درباره مجردات.(4) آفرینش ابداعی ویژه خداوند است و کسی دیگر چنین قدرتی ندارد.(5) «فإنّ الإیجاد إمّا أن یکون مسبوقاً بماده و زمان أولا، فإن لم یکن مسبوقاً فهو الإبداع.»(6)

«الإبداع هو أن یکون من الشی ء وجود لغیره متعلّق به فقط، دون متوسط من ماده أو آله أو زمان.»(7)

وفی توحید الصدوق فی حدیث عمران، قال الرضاعلیه السلام: «فالخلق الأوّل من اللَّه جلّ وعلا: الإبداع لا وزن له ولا حرکه ولا سمع ولا لون ولا حس.»(8)

محقق طوسی رحمه الله نیز خلق را به همین معنی و مرادف ایجاد و الفاظ هم معنای آن گرفته است: «التکوین والاختراع والإیجاد والخلق، ألفاظ تشترک فی