امامت و فلسفه خلقت صفحه 254

1- 879. آشتیانی، اساس التوحید، ص 134.

2- 880. طباطبایی، نهایه الحکمه، ص 312 {مبحث شرور}.

3- 881. حائری، بلاغه الامام علی بن الحسین علیه السلام، ص 12.

4- 882. کلینی، اصول کافی، ج 1، ص 68، باب الاضطرار الی الحجه، حدیث 1.

معجز بودن این کلام قدسی؛ که جان تشنه داند قیمت آب.(1)

نیز امام صادق علیه السلام فرمود: "الحجّه قبل الخلق، مع الخلق وبعد الخلق".(2) و "لو بقیت الأرض بلا حجّه، لساخت بأهلها"(3)؛ یعنی ساختار وجودی این جهان، بدون وجود امام به هم می ریزد. پس از برهم نخوردن و برقراری این جهان، پی به وجود باارزش امام و حجّت خدا برده می شود.

اکنون نیز که هنگامه غیبت حجّت خدا است، خورشید وجودیشان از پشت ابرها نورافشانی می کند و وجود ابرها مانع کار خورشید نمی شود.

امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمودند: "اللّهمّ بلی لا تخلو الأرض من قائم للَّه بحجّه؛ إمّا ظاهراً مشهوراً أو خائفاً مغموراً".(4)

هشتم: نتایج قاعده امکان اشرف و فلسفه امامت

جایگاه وجودی امام به عنوان موجود اشرف در صدر ممکنات است.

اگر وجود شریف امام نبود، وجودهای امکانی دیگر هم نبودند.

استمرار موجودات امکانی به دنبال وجود امام است.(5)

الممکن الأخس إذا تحقق، الممکن الأشرف فیه سبق.(6)

امامت و امکان اشرف از دیدگاه صدرالمتألهین؛ بیان شد که ملّا صدرا قاعده امکان اشرف را پذیرفته و بر استحکام آن، ادلّه ای نیز آورده است؛ ولی اهمّیت سخن صدرا در این بحث این جا است که وی از قاعده امکان اشرف بر اثبات برتری وجود امام علیه السلام و استمرار آن در توضیح روایاتی که از امامان اهل بیت علیهم السلام وارد شده است، استفاده می کند.

در تفسیر این حدیث شریف "لو بقیت الأرض بغیر إمام لساخت" از ترتیب و نظام خلقت سخن می گوید که موجودات از اشرف به شریف تا به خسیس