امامت و فلسفه خلقت صفحه 273

1- 907. امام خمینی، مصباح الهدایه، ص 90.

2- 908. امام خمینی، مصباح الهدایه، ص 28؛ مقام دوم: {تعین اول: حضرت اول}؛ ظهور ذات، صفات و لوازم صفات در تعین اول به فیض اقدس است که دارای دو چهره بطون و ظهور است. در مقام ذات هیچ تعینی نیست؛ اولین تجلی، علم ذات به ذات است که تعین اول نام دارد؛ علم الذات بالذات من حیث الأحدیه "الجمعیه". این مقام را "اولین مرتبه معلوم" نیز می گویند؛ چون مقام ذات معلومی احدی نبود، ولی این مقام قابل درک و دریافت است که تنها پیامبر خاتم صلی الله علیه وآله وسلم و وارثان او به این مقام می رسند؛ حتی سایر انبیاء هم نمی توانند به آن برسند. (یزدان پناه، درس های عرفان نظری، ص 52) این مقام که عالم صقع ربوبی است و هنوز تا عالم خلقی فاصله دارد، انسان کامل صلاحیت راهیابی به آن را دارد و بدیهی است در مقام سوم (تعین ثانی) نیز انسان کامل حضور خواهد داشت؛ از این رو می تواند مبدا و منشأ تأثیر در تکوین شود که معنی ولایت الهی است.

3- 909. امام خمینی، مصباح الهدایه، ص 29.

4- 910. امام خمینی، مصباح الهدایه، ص 301.

می شود. خلیفه دوم اسم اعظم در مقام واحدیت، خلیفه سوم عین ثابت انسان کامل، و خلیفه چهارم مظهر این عین ثابت در عالم اعیان خارجی می باشد.(1)

اسم اعظم؛ نخستین مستفیض و نخستین ظهور

در عالم اسما و صفات، اسم اعظم اولین اسمی است که از فیض اقدس و خلیفه اعظم کسب فیض می کند و ظهور می یابد، او جامع تمام اسما و ربّ آنان است، اللَّه اسم اعظم و از طریق او، فیض به دیگر اسما سرایت می کند؛(2) فإنّ التعین الأوّل للحقیقه المتعینه، هو کلّ التعینات والظهورات.(3)

به این ترتیب، فیض اقدس (خلیفه کبری یا مشیت مطلقه) از طریق اسم اعظم، در عالم اسما و صفات تجلی می کند، خلیفه کبری (فیض اقدس) برای ظهور و بروز نیازمند آینه است که اسما و صفات آینه اویند، فیض اقدس به واسطه ظهور در اسما و صفات در عالم خلقت تجلی می کند.

نخستین کثرت در عالم وجود

خلیفه الهی (فیض اقدس) که هیچ تکثری نداشت، لباس اسما وصفات برتن کرد و کثرت پیدا شد و از همین کثرت عالم اسما و صفات بود که کثرات عالم خلقت به وقوع پیوست؛ أوّل تکثر وقع فی دار الوجود، هی هذه الکثره