امامت و فلسفه خلقت صفحه 274

1- 911. امام خمینی، مصباح الهدایه، ص 191: إنّ ظهور الأعیان الخارجیه إنّما یکون حسب اقتضاء الأسماء الإلهیه علی نظام ما فی العلم الربوبی وحضره الأعیان الثابته، فلکلّ حقیقه من حقایق الأسماء الإلهیه رقیقه تکون مظهرها فی العالم الغیبی، وحکم الظاهر والمظهر سواء فی السنّه الإلهیه، فما هو مظهر الرحمن التکوّن الرحمن فیه غالبه وتکون محیطاً (علی سائر المظاهر اللطفیه والجمالیه وحاکماً علیها، وما کان مظهر المالک والواحد کذلک بالنسبه إلی المظاهر القهریه، فوجب لا محاله بحکم القضاء السابق الإلهی والعنایه الرحمانیه وجود خلیفه جامعه لجمیع الصفات الربوبیه وحقایق الأسماء الإلهیه لیکون آیه لما فی الغیب. لا بدّ وأن یکون لحقیقه العین الثابته الإنسانیه أی العین الثابته المحمدیه ولحضره الإسم الأعظم مظهر فی العین لیظهر الأحکام الربوبیه ویحکم علی الأعیان الخارجیه حکومه الإسم الأعظم سایر الأسماء والعین الثابت للإنسان الکامل علی بقیه الأعیان، فمن کان بهذه الصفه أی الصفه الإلهیه الذاتیه یکون خلیفه فی هذا العالم.

2- 912. قیصری معتقد است: فیض اقدس دو تجلی دارد، در تجلی اول عالم اسماء و صفات و در تجلی دوم عالم اعیان ثابته ظهور می یابد؛ اما ظهور و بروز عالم اعیان خارجی بوسیله فیض مقدس است. نظر امام رحمه الله در تجلی فیض اقدس اندکی فرقی دارد؛ می فرماید: ظهور عالم اسماء و صفات و اسم اعظم در اثر تجلی اول فیض اقدس است و ظهور اعیان ثابته مستقیماً در اثر تجلی فیض اقدس نیست؛ بلکه در این امر اسم اعظم نیز همراه او است، پس فیض اقدس تجلی دومش را به همراه اسم اعظم در اعیان ثابته انجام می دهد. امام خمینی، مصباح الهدایه، ص 67، به نقل از: مقدمات قیصری بر شرح فصوص الحکم.

3- 913. امام خمینی، مصباح الهدایه، ص 30؛ 2 - 239.

الأسمائیه والصفاتیه فی الحضره العلمیه ومقام الواحدیه الجمعیه بظهور الخلیفه الإلهیه فی صور التعینات الأسمائیه، وهی مبدأ کلّ کثره وقعت فی العین... .(1)

فیض مقدس و معنای اعیان

مقام اسما و صفات که دارای کثرت است، "واحدیت" مقام فیض اقدس که شائبه ظهور دارد، "احدیت" و مقام غیب الغیوب که وحدت محض است، «احدیت مطلقه و خالص» نام دارد.

حضرت غیب همان گونه که در عالم اسما و صفات از طریق فیض اقدس تجلّی می کند، در اعیان موجودات به واسطه فیض مقدس تجلّی می کند.

اسما که از طریق اسم اعظم، از فیض اقدس کسب فیض می کنند؛ مانند فیض اقدس دو وجهه دارند؛ یکی رو به خودشان (تعین ها و اعیان خودشان) که ظهور احکام کثرت و غیریت. از این رو است که آن را در حضرت علمی لوازمی است و در عالم امر و خلق تأثیراتی؛ البته کثرت و غیرت مفهومی است نه حقیقی و مصداقی؛ و یکی رو به سوی حضرت غیبی که شائبه ظهور دارد (فیض اقدس). از این رو، تکثری ندارند و همه یک چیز هستند. اسما و صفات خدا عین ذات اویند، در ذات ترکیب و تکثیر راه ندارد.

پس اسما و صفات دو مرتبه دارند؛ مقام ذاتیه که در حضرت احدیت است؛ مانند علم ذاتی که از شؤون و تجلّیات ذاتیه است و قدرت ذاتیه و اراده ذاتیه و... و مقام فعلیه که به تجلّی، به فیض مقدس برای حق ثابت است؛ مانند علم فعلی و...؛ پس برای خدا دو تجلّی است: یکی در مجلای ذات در حضرت و احدیت به تجلّی فیض اقدس، و دیگری در مجلای اعیان کونیه به تجلّی فیض مقدّس.(2)