امامت و فلسفه خلقت صفحه 279

1- 924. همان، ص 69.

2- 925. همان، ص 66.

بررسی قرار می گیرد و در تمامی این عوالم، منشأ ظهور آن ها، حبّ ذاتی خداوند جهت بروز کمالاتش بوده است.

لمّا تعلّق الحبّ الذاتی بشهود الذات فی مرآت الصفات أظهر عالم الصفات وتجلّی بالتجلّی الذاتی فی الحضره الواحدیه مرآت جامعه أوّلاً وفی مرائی أخری بعدها علی ترتیب استحقاقاتها وسعه المرآت وضیقها؛ وبعد ذلک، تعلّق الحبّ برؤیتها فی العین، فتجلّی فی المرآئی الخلقیه من وراء الحجب الأسمائیه، فأظهر العوالم علی الترتیب المنظّم، وظهر فی المرائی علی التنسیق المنسق فی المرآت الأتمّ الأعظم بالإسم الأعظم أوّلاً وفی المرائی الأخری بعدها علی ترتیبها الوجودی من الملآئکه المقرّبین والبهم الصافّین إلی أخیره عوالم الملک والشهود نازلاً من الصعود.(1)

نخستین ظهور در عالم خلق

نخستین چیزی که در عالم خلق ظهور نمود، مشیئت مطلقه بود که آن را فیض مقدس نیز می نامند؛ زیرا از هرگونه صفات امکانی مقدس و مبرّا است. مشیئت مطلقه یا فیض مقدّس، واسطه بین عالم اعیان ثابته و اعیان خارجی است، هیچ چیز در جهان خلقت تحقق نمی یابد و وجود خارجی پیدا نمی کند، مگر از ناحیه فیض مقدس. فیض مقدس را با تعابیر دیگری به کار می برند، از جمله: نفس رحمانی یا وجود منبسط؛ زیرا بر تمامی موجودات انبساط و گستردگی دارد، و گاه از آن با تعابیری؛ چون مقام محمدی، حقیقت محمدی، مقام علوی، روح کلی، روح اعظم، روح قدس اعلی و قلم اعلی نیز یاد می کنند که هریک از این تعابیر دلیل و علتی دارد.(2)

پس نخستین صادر و تجلی (آفریده) در عالم خلق از نظر عارف، وجود منبسط است که جامع جمیع مراتب عوالم امکانی است و جهت این جامعیت، مبدئیت، علّیت و اقتضای او نسبت به مادون خودش است؛ چون او مبدأ