امامت و فلسفه خلقت صفحه 283

1- 931. مصباح الهدایه إلی الخلافه والولایه، ص 134: احادیث وارده از اصحاب وحی و تنزیل در آغاز خلقت ائمه علیهم السلام و طینت ارواح آنان و اینکه نخستین آفریده روح رسول خدا و علی و ارواح ائمه علیهم السلام است، اشاره به تعین عقلی روحانیت آنان که همان مشیت مطلقه و رحمت واسطه است دارد، زیرا نخستین ظهور همان ارواح آنان است و تعبیر به خلق مناسبت ندارد چون مقام مشیئت از عالم خلق نیست بلکه آن امری است که در این سخن خدا به آن اشاره شده است {الا له الخلق و الامر} گرچه خلق هم به آن اطلاق شده است مانند آنچه از معصومین علیهم السلام وارد شده است: خلق اللَّه الأشیاء بالمشیئه والمشیئه بنفسها، و این حدیث شریف نیز از ادله ای است که می رساند مشیت مطلقه فوق تعینات خلقی مانند عقل مادون آن است.

2- 932. امینی، الغدیر، ج 11، ص 172؛ صغیر، الامامه، ص 193.

3- 933. نراقی، جامع السعادات، ج 1، ص 28؛ اصفهانی، الانوار القدسیه، ص 119.

شده که مضمون آن، دلالت بر چگونگی اولین خلقت دارد... .

ویژگی های انسان کامل

1. اسم اعظم نخستین اسمی است که از فیض اقدس کسب فیض می کند، حقیقت عینیه او (در عالم اعیان ثابته)؛ همان عین ثابت انسان کامل است. همین حضرت، اسم اعظم رب حقیقت محمدیه است؛ لذا انسان کامل، خلیفه اللَّه در همه عوالم است، همان گونه که اسمای الهی تجلّیات اسم اعظم هستند، عین ثابت انسان کامل هم ربّ بقیه اعیان است.

2. حقیقت نوری محمدیه و علویه، همین مرحله انسان کامل است که در تمامی عوالم ظهور کرده است، و این همان مشیئه الهی است که بدون واسطه آفریده شده است.

3. عین ثابت انسان کامل نخستین ظهور در نشأه اعیان ثابته است؛ چون لازمه اسم اعظم بود.

4. همان گونه که اسم اعظم در عالم واحدیت ربّ اسما است، عین انسان کامل نیز حکمران دیگر اعیان است.

5. در میان اعیان اسما و صفات، تنها عین ثابت انسان کامل است که توانایی انعکاس جامعیت اسم اعظم را دارد.

6. عین ثابت انسان کامل است که در اعیان خارجی آشکار می شود، اگر عین ثابت انسان کامل نبود، اعیان خارجی به اسم اعظم به اعیان خارجی ارتباطی پیدا نمی کرد.

7. مقام غیب الغیوب دارای صفات متقابله است (قهر، لطف و رحمت، غضب و...) انسان کامل که خلیفه اوست، مستجمع صفات متقابله است.(1)

8. انسان کامل جامع همه عوالم است (عالم غیب، شهادت، ملک و ملکوت) او با موجودات ملکوتی، ملکوتی است و با موجودات جبروتی، جبروتی است و... حضرت علی علیه السلام فرمود: أ تزعم أنّک جرم صغیر وفیک انطوی العالم الأکبر.(2)